Transepidermal Drug Delivery with Ablative Methods (Lasers and Radiofrequency)


Transepidermale medicijnafgifte met ablatieve methoden (lasers en radiofrequentie)

Maria Claudia Almeida Issa en Paulo Santos Torreão Afdeling Klinische Geneeskunde – Dermatologie, Federale Universiteit Fluminense, Praia de Icarai 139, 702 Niterói, RJ, Brazilië Ziekenhuis van de Staatsambtenaren van Rio de Janeiro, RJ, Brazilië

Samenvatting

De huid is bijna ondoordringbaar voor de meeste hydrofiele en geladen moleculen. Een molecuulgewicht (MG) van 500 Da wordt algemeen aanvaard als bovengrens voor passieve diffusie van lipofiele moleculen. Verschillende strategieën zijn toegepast om de penetratie van geneesmiddelen in de huid te verbeteren: micronaaldjes, echografie en meer recentelijk transepidermale medicijnafgifte (TED). TED is een techniek waarbij een medicijn wordt aangebracht na een ablatieve methode (CO2-laser, erbiumlasers, ablatieve radiofrequentie). Tot op heden zijn er veel rapporten over ablatieve fractionele lasers, die verticale kanalen creëren om de afgifte van plaatselijk aangebrachte geneesmiddelen in de huid te ondersteunen. In dit hoofdstuk worden ablatieve methoden zoals radiofrequentie, lasers en micronaaldtherapie besproken. Zie ook de hoofdstukken “Transepidermale medicijnafgifte: overzicht, concept en toepassingen”, “Transepidermale medicijnafgifte en fotodynamische therapie” en “Micronaaldtherapie voor transepidermale medicijnafgifte bij striae” in dit volume.

Trefwoorden  AblatieTransepidermale medicijnafgifteLaser voor transdermale medicijnafgifteRadiofrequentie, resurfacing en ablatieve methoden

Inleiding

Fractionele ablatie van de huid is een specifieke laser-huidinteractie van fotothermolyse die voor het eerst werd beschreven in 2004. Fractionele ablatieve lasers (erbium:YAG en CO2) of andere fractionele ablatieve modaliteiten zoals radiofrequentie ablateren de huid in gedeelten. Er ontstaan microscopische verticale kanalen die toegangswegen bieden voor grote plaatselijk aangebrachte geneesmiddelmoleculen die anders de epidermale laag niet zouden passeren. Ook de penetratie van kleine moleculen wordt versterkt. De locatie, diameter, diepte en andere eigenschappen van deze kanalen kunnen worden geregeld of aangepast via de instellingen en het type laser- of radiofrequentietechnologie (Mitragotri et al. 1995; Manstein et al. 2004; Alexiades-Armenakas et al. 2008; Haak et al. 2011; Lin et al. 2014; Carniol et al. 2015; Forster et al. 2010).

Het gebruik van fractionele ablatieve lasers voor TED-doeleinden, zoals erbium:YAG- en CO2-lasers, is in veel uiteenlopende onderzoeken gerapporteerd (Haerdersdal et al. 2010; Gómez et al. 2008; Stumpp et al. 2005; Wang et al. 2004; Lee et al. 2003; Baron et al. 2003). Om microkanalen in de epidermis te vormen, produceren lasers verdamping, stolling en andere thermische effecten in verschillende verhoudingen, afhankelijk van de golflengte en de laserinstellingen (Haerdersdal et al. 2010). Naast lasers maakt een RF-apparaat geen gebruik van licht, maar van een andere bron elektromagnetische energie die vervolgens wordt omgezet in thermische energie. Om ablatie met RF te veroorzaken, moet zuurstof worden geïoniseerd, waardoor microplasma (vonken) op het huidoppervlak ontstaat. Dit is mogelijk wanneer er een dunne ruimte tussen het RF-handstuk en de huid zit; daardoor ontstaan er micro-vonken op het oppervlak die microkanalen in de epidermis vormen.

Voor TED kunnen verschillende geneesmiddelen worden gebruikt, die moeten worden gekozen op basis van de te behandelen aandoening, zoals verderop wordt beschreven.

In 2010 werd een laagfrequente hogedruk-echografie ontwikkeld, impact-echografie genaamd, om de penetratie van stoffen bij de TED-techniek te versterken. Deze echografiegolven stuwen moleculen door voorgevormde kanalen. De techniek is afhankelijk van eerdere toepassing van een ablatieve methode en wordt vaak ITED genoemd (impact-echografie + TED) (Fig. 1a–c) (zie hoofdstuk “Micronaaldtherapie voor transepidermale medicijnafgifte bij striae”).

TED-procedure in drie stappen: (a) ablatieve radiofrequentie die microkanalen creëert, (b) plaatselijke aanbrenging van geneesmiddel op de behandelde huid, (c) impact-echografie die het geneesmiddel door de kanalen stuwt
Fig. 1 (a–c) TED-procedure in drie stappen: ablatieve RF, plaatselijke aanbrenging van geneesmiddel en impact-echografie

Histopathologische onderzoeken

In met laser behandelde weefsels is het via hematoxyline- en eosinekleuring (H&E) mogelijk om verticale kanalen waar te nemen die worden gevormd door verdampingskolommen. Dit geldt voor ablatieve fractionele lasers die een raster van microscopische behandelzones (MTZ) creëren (Skovbølling Haak et al. 2011). Elke MTZ bestaat uit de geablateerde kanalen, de microscopische ablatiezones (MAZ), en een carbonisatierand omgeven door gestold weefsel, de microscopische thermische zone (Sklar et al. 2014), die het gevolg zijn van thermische schade door de lichtbron (Taudorf et al. 2014).

De ideale parameters voor het vormen van huidkanalen variëren sterk per lasertype, apparaatmodel en instelling. Ook zijn de beschikbare gegevens over optimale energieën en kanaaldiepten voor huidmedicijnafgifte enigszins tegenstrijdig. Niettemin toont enig bewijs aan dat bij hydrofiele en licht lipofiele moleculen de geneesmiddelopname afhankelijk is van de kanaaldiepte, terwijl lipofiele geneesmiddelen een van de kanaaldiepte onafhankelijke opname vertonen (Haedersdal et al. 2016; Wenande et al. 2017).

Haak et al. beschreven de invloed van de behandeldichtheid (percentage van de huid ingenomen door kanalen) en het molecuulgewicht (MG) op fractionele CO2-laserondersteunde medicijnafgifte. Ablatieve fractionele behandeling verhoogde de intra- en transcutane afgifte van polyethyleenglycolen (PEG's) aanzienlijk bij molecuulgewichten tussen 240 en 4.300 Da. Het verhogen van de laserdichtheid van 1% naar 20% zorgde voor een verhoogde intra- en transdermale afgifte, maar dichtheden boven 1% leidden tot een lagere afgifte per kanaal. Massaspectrometrie wees uit dat grotere moleculen meer intracutaan worden vastgehouden dan dat ze transcutaan penetreren (Haak et al. 2012; Haedersdal et al. 2014).

Skovbølling et al. voerden een histopathologisch onderzoek uit op een ex vivo varkenshuidmodel met een fractionele CO2-laser (Medart, Hvidovre, Denemarken), met als doel een standaardmodel op te stellen voor het vastleggen van histologische weefselschadeprofielen na ablatieve fractionele laserbehandeling. De onderzochte laser produceerde een kegelvormige laesie, met de basis als cirkelvormige epidermale oppervlaktelaesie en de apex gericht naar de dermis; een voorgestelde wiskundige formule kon het kegelvolume voorspellen. Ook werd aangetoond dat de ablatiediepte lineair toenam met hogere laserenergieën, de breedte van dermale ablatie licht toenam bij hogere energieën, en de dikte van de stollingszone een plateau bereikte op een bepaald energieniveau (Skovbølling Haak et al. 2011).

Taudorf et al. voerden een ex vivo dieronderzoek uit met een 2940 nm-laser om de invloed van laserparameters, gestapelde pulsen en weefseleffecten vast te stellen. Lage pulsenergie in combinatie met een hoge herhalingsfrequentie vereiste veel gestapelde pulsen op dezelfde plek om ablatie te induceren, terwijl hoge pulsenergie bij een lagere herhalingsfrequentie en minder gestapelde pulsen tot ablatie leidde met een lagere totale toegepaste energie. De ablatiediepte werd niet alleen beïnvloed door de totale energie uit pulsstapeling, maar ook door variaties in pulsenergie, herhalingsfrequentie en pulsduur. Een lage herhalingsfrequentie (Hz) en een beperkt aantal gestapelde pulsen zijn belangrijk om progressieve ophoping van restwarmte te voorkomen: het blootgestelde weefsel kan tussen pulsen afkoelen en de ablatiepluim worden afgevoerd. Zonder deze maatregel ontstaan ondiepe, brede kraters in plaats van diepere ablatie. Als voordeel van de Er:YAG (2940)-laser ten opzichte van de CO2-laser werd genoemd dat deze puur geablateerd weefsel creëert met vrijwel geen stollingszone. Hoewel het belang van de stollingszone niet volledig is vastgesteld, kan een dikke stollingszone een sterke barrière vormen voor de afgifte van moleculen (Taudorf et al. 2014). Brauer et al. toonden aan dat fractionele behandeling onbehandelde gebieden tussen de MTZ's overlaat, waardoor een snellere genezing mogelijk is (Brauer et al. 2014).

Banzhaf et al. publiceerden dat 100% van de kanalen van een fractionele ablatieve CO2-laser de eerste 30 minuten na de ingreep open bleven. Daarna nam het percentage open kanalen geleidelijk af, met een sterke daling vanaf 6 uur (Banzhaf et al. 2017). Olesen et al. toonden aan dat vloeibare dragers beter geschikt zijn voor transepidermale medicijnafgifte dan crèmes of gels (Olesen et al. 2017).

Het is niet mogelijk om universele parameters voor ideale medicijnafgifte vast te stellen. Bij deze behandeling moet wel rekening worden gehouden met het lasertype, apparaatmodel, de instellingen en het gewenste effect. CO2-lasers kunnen dikkere stollingszones vormen in vergelijking met Er:YAG-lasers. Behandeling met hoge energie, zeer korte pulsbreedte en lage dichtheid vergemakkelijkt de penetratie van geneesmiddelen, vooral voor hydrofiele en licht lipofiele moleculen.

Indicaties

TED bij fotodynamische therapie

Het gebruik van ablatieve lasers (erbium:YAG- of CO2-lasers) voorafgaand aan het aanbrengen van methylaminolevulinaat (MAL) voor PDT is al gerapporteerd (Haerdersdal et al. 2010; Shen et al. 2006). Sommige onderzoeken beschrijven ook het gebruik van micronaaldtherapie voordat de fotosensibilisator wordt aangebracht (Donelly et al. 2008; Mikolajewska et al. 2010). Zie hoofdstuk “Transepidermale medicijnafgifte en fotodynamische therapie”.

Een recent onderzoek vergeleek de klinische effecten van alleen PDT (MAL-PDT met rood licht) met PDT gecombineerd met TED via fractionele ablatieve RF. Ook wanneer de incubatietijd van de fotosensibilisator MAL werd verkort van 3 naar 1 uur, was verbetering van actinische keratose en huidtextuur zichtbaar. TED + PDT was effectiever in het verminderen van het aantal actinische keratoselaesies op de onderarmen dan alleen PDT. Bovendien was de verbetering van huidtextuur en pigmentatie sterker aan de met TED + PDT behandelde zijde (Kassuga et al. 2012).

Littekens

Hypertrofische littekens en keloïden zijn stoornissen van het genezingsproces bij gepredisponeerde personen, als reactie op verschillende soorten beschadiging van de dermis zoals trauma, ontsteking, chirurgie, brandwonden en zelfs insectenbeten (Wolfram et al. 2009). Ondanks toenemende kennis over wondgenezing en collageenmetabolisme blijft de behandeling een uitdaging voor dermatologen en plastisch chirurgen. Klinisch gezien blijven hypertrofische littekens beperkt tot de oorspronkelijke verwondingsplaats, terwijl keloïden deze grens overschrijden en doorgroeien naar de aangrenzende huid. Hypertrofische littekens ontstaan ongeveer 4 weken na de triggerende gebeurtenis, groeien enkele maanden sterk en worden daarna vlakker. Bij keloïden is de collageenproductie 20 keer hoger dan bij normale genezing (Wolfram et al. 2009) en verdwijnen ze zelden spontaan. In de vroege groeifase kunnen de twee aandoeningen moeilijk van elkaar worden onderscheiden.

Intralesionale steroïden zijn de eerstelijnstherapie (Al-Attar et al. 2006). De meest gebruikte stof is triamcinolonacetonide, een synthetisch corticosteroïde afgeleid van hydrocortison met een sterke ontstekingsremmende werking (Chrousos en Margioris 2003). Het werkingsmechanisme bestaat uit remming van fibroblastproliferatie en collageensynthese, verhoging van de collagenaseproductie en verlaging van collagenaseremmers (Al-Attar et al. 2006). De stof wordt elke 2–6 weken toegediend, totdat de laesie klinisch verbetert of lokale bijwerkingen verder gebruik onmogelijk maken. Intralesionale toediening van corticosteroïden is pijnlijk en de verdeling van de stof is niet homogeen.

Garg et al. (2011) toonden aan dat behandeling met alleen een ablatieve CO2-laser niet voldoende is om keloïden permanent te behandelen: na ablatie is nog 6 maanden lang elke 3–4 weken intralesionale triamcinolon nodig.

Steroïde-injecties zijn de meest gebruikte behandeling voor keloïden, omdat de techniek eenvoudig is, weinig kost voor de patiënt en betere resultaten geeft dan de meeste andere methoden. Nadelen zijn de pijn (die soms onverdraaglijk is) en de moeilijkheid om de stof gelijkmatig te verdelen, waardoor lokale atrofie van de huid kan ontstaan.

Issa et al. (2012) onderzochten transepidermale toediening van triamcinolon ondersteund door fractionele RF in combinatie met impact-echografie voor de behandeling van hypertrofische littekens. De littekens verbeterden of verdwenen volledig, met een uitstekend esthetisch resultaat. De techniek werd ook als minder pijnlijk ervaren dan reguliere injecties (Fig. 2a, b). Opmerkelijk is dat een ongepubliceerd onderzoek met dezelfde techniek voor keloïden niet dezelfde effectiviteit aantoonde.

Hypertrofisch litteken op de neus vóór behandeling en na één sessie ablatieve RF van 45 W met triamcinolon 20 mg/ml en impact-echografie van 50 Hz, 80%
Fig. 2 (a, b) Hypertrofisch litteken op de neus: vóór en na één sessie (RF 45 W + triamcinolon 20 mg/ml + impact-echografie, 50 Hz, 80%)

Atrofische striae

Striae zijn een veelvoorkomende, eenvoudig te herkennen aandoening die zelden ernstige medische klachten veroorzaakt, maar vaak veel psychische stress geven aan de dragers. De precieze oorzaak van striae is onbekend. Er bestaan meerdere behandelmethoden, maar geen enkele wordt als universeel effectief beschouwd. Door de hoge incidentie en matige behandelresultaten wordt er gezocht naar consensus over een optimale aanpak. Geen van de vele beschikbare therapieën levert consistent betere resultaten op dan andere, waardoor de behandeling van striae een uitdaging blijft voor dermatologen. Recente striae kunnen worden behandeld met plaatselijke middelen zoals tretinoïne, en chirurgische technieken zoals subcisie geven soms verbetering. Oudere striae reageren veel minder goed op deze behandelingen. Vooruitgang in lasertherapie biedt nieuwe mogelijkheden; meerdere bronnen beschrijven het gebruik van lasers om het uiterlijk van striae te verminderen (Elsaie et al. 2009; Bak et al. 2009).

Een recent onderzoek naar TED met 0,05% tretinoïnecrème na fractionele ablatieve RF (Issa 2013) toonde werkzaamheid aan bij de behandeling van atrofische witte striae. Bij vergelijking van alleen ablatieve fractionele RF en TED (RF + 0,05% tretinoïnecrème + impact-echografie) op buikstriae, was de gecombineerde TED-behandeling effectiever. De auteurs concluderen dat TED met ablatieve RF voor het doordringen van tretinoïnecrème, gevolgd door impact-echografie om de doordringing te versterken, een veelbelovende nieuwe methode is voor oude witte striae, met name op de borst (Fig. 3a, b).

Atrofische witte striae vóór behandeling en na drie sessies ablatieve RF van 45 W met plaatselijke 0,05% tretinoïnecrème en impact-echografie van 50 Hz, 80%
Fig. 3 (a, b) Atrofische witte striae: vóór en na behandeling (drie sessies) met RF 45 W + plaatselijke 0,05% tretinoïnecrème + impact-echografie, 50 Hz, 80%

Alopecia areata

Alopecia areata (AA) is de meest voorkomende oorzaak van niet-littekenende haaruitval. Het wordt beschouwd als een auto-immuunziekte met genetische aanleg, waarbij omgevings- en etnische factoren een rol lijken te spelen. De aandoening presenteert zich meestal als ovale of ronde plekken met niet-littekenende haaruitval. Steroïden worden veel gebruikt voor AA; intralesionale triamcinolon is zeer effectief maar pijnlijk. Issa et al. (2012) beschreven vijf gevallen van AA behandeld met TED via ablatieve fractionele resurfacing (CO2-laser of RF) + triamcinolon + akoestische drukgolf-echografie. Triamcinolonoplossing werd op het geablateerde gebied aangebracht, waarna direct impact-echografie werd toegepast om de stof in de huid te duwen. Alle patiënten vertoonden sterke verbetering; slechts één patiënt viel terug gedurende 12 maanden follow-up. Bij behandeling met CO2-laser + triamcinolon + echografie werden al na één sessie uitstekende resultaten behaald (Fig. 4a–c). Met ablatieve RF + triamcinolon + echografie werden ook goede resultaten behaald, maar hiervoor waren meerdere sessies nodig. De auteurs zagen minimale verbetering op een plek behandeld met CO2-laser + triamcinolon zonder echografie, en geen enkele verbetering op een plek die alleen met CO2-laser werd behandeld, zonder triamcinolon of echografie.

Plek met alopecia areata vóór behandeling, na één sessie en na drie sessies ablatieve RF van 45 W met triamcinolon 20 mg/ml en impact-echografie van 60 Hz, 80%
Fig. 4 (a–c) Alopecia areata: vóór, na één sessie en na drie sessies (RF 45 W + triamcinolon 20 mg/ml + echografie 60 Hz, 80%)

TED bij foto-veroudering en melasma

Voor de behandeling van foto-veroudering en melasma worden onder andere de volgende middelen gebruikt: 0,05% tretinoïnecrème, 5–10% vitamine C-crème of -serum (alleen of in combinatie met ferulazuur) (Farris 2005; Hsiao et al. 2012; Waibel en Wulkan 2013), 5% hyaluronzuur voor huidverjonging (Fig. 5a, b), en 4% hydrochinon (al dan niet gecombineerd met 10% glycolzuurcrème) voor melasma.

Door licht beschadigde huid vóór behandeling en na vier sessies ablatieve RF van 45 W met 0,05% tretinoïne, vitamine C en impact-echografie van 50 Hz, 80%
Fig. 5 (a, b) Door licht beschadigde huid: vóór en na vier sessies (RF 45 W + 0,05% tretinoïne + vitamine C + echografie 50 Hz, 80%)

Bij melasma wordt de CO2-laser op zeer lage energie gebruikt, alleen om microkanalen in het huidoppervlak te creëren. Met deze aanpak werden goede resultaten behaald met 4% hydrochinoncrème, zonder post-inflammatoire hyperpigmentatie (Fig. 6a, b) (ongepubliceerd onderzoek van de auteur).

Melasma vóór behandeling en na drie sessies laagenergetische CO2-laser van 10 mJ per pixel met een rollerhandstuk, 5% hydrochinoncrème en impact-echografie van 50 Hz, 80%
Fig. 6 (a, b) Melasma: vóór en na drie sessies met CO2-laser (10 mJ/pixel rollerhandstuk) + 5% hydrochinoncrème + echografie 50 Hz, 80%

In een split-face onderzoek bij door licht beschadigde huid werd een met CE gemerkte formule met vitamine C, E en ferulazuur (L’Oréal-SkinCeuticals) getest na fractionele laserablatie. Aan de behandelde zijde was de postoperatieve hersteltijd korter en nam de neocollagenese toe (Waibel en Wulkan 2013). Ook plaatselijke vitamine C na fractionele ablatie wordt onderzocht voor dit doel, maar vervolgonderzoek is nodig (Hsiao et al. 2012).

TED bij andere indicaties

Er is onderzoek naar het gebruik van groeifactoren voor wondgenezing, en naar antischimmel- en antimicrobiële stoffen voor de behandeling van infecties (Brauer et al. 2014).

Axillaire en palmair-plantaire hyperhidrose is een andere mogelijke indicatie. In een klinisch onderzoek werd bij patiënten botulinumtoxine aan de ene zijde via TED aangebracht, en aan de andere zijde via de gebruikelijke injectiemethode ter vergelijking. Bij de eerste patiënten liet de jodium-zetmeeltest bij beide technieken een afname van de zweetproductie zien (onderzoek binnenkort te publiceren).

Aanbrengprotocol en nazorginstructies

De eerste stap is het reinigen van de huid met een zeepvrije reiniger en chloorhexidineoplossing. De fractionele ablatieve methode wordt direct toegepast voordat de plaatselijke medicatie wordt aangebracht, die wordt gekozen op basis van de te behandelen aandoening. De medicatie kan de vorm hebben van crème, oplossing of serum, met dezelfde concentraties als producten voor thuisgebruik. Hoge concentraties zoals bij chemische peelings zijn niet nodig. Indien beschikbaar kan als laatste stap impact-echografie worden toegepast, die het geneesmiddel via de voorgevormde kanalen in de dermis duwt, met een zogenaamd “hamereffect”.

Nazorgmaatregelen omvatten reiniging met antiseptische zeep, te beginnen 8 uur na de ingreep. Wrijving op het behandelde gebied en strakke kleding moeten worden vermeden. Een genezende moisturizer moet 3 tot 5 keer per dag worden aangebracht om korstvorming te voorkomen. Patiënten mogen korsten niet lostrekken; deze moeten spontaan afschilferen. Gedurende de genezingsperiode (7 tot 14 dagen, afhankelijk van de behandelde plek) moet blootstelling aan de zon worden vermeden. Plaatselijke zonnebrandcrème mag vanaf de derde dag worden gebruikt. Orale fotobescherming kan ook worden voorgeschreven en is met name belangrijk bij melasma.

Bij behandeling van het gezicht wordt antivirale profylaxe in de standaarddosering geadviseerd, te beginnen 3 dagen voor de ingreep, ook zonder voorgeschiedenis van herpes simplex.

Resthyperpigmentatie kan worden voorkomen door 3 weken voor de eerste sessie depigmenterende middelen te gebruiken. Na elke sessie wordt het gebruik hervat zodra de huid hersteld is, en dit wordt voortgezet gedurende de gehele behandelperiode.

Bijwerkingen

Voor alle indicaties zijn bijwerkingen meestal minder ernstig dan bij behandeling met alleen fractionele ablatieve lasers, omdat voor TED een lagere behandeldichtheid wordt gebruikt. Bijwerkingen kunnen zowel afkomstig zijn van de lasers/RF als van de aangebrachte geneesmiddelen; ook systemische effecten zijn mogelijk. Mogelijke bijwerkingen zijn roodheid, zwelling, pijn, korstvorming en voorbijgaande resthyperpigmentatie. Gewoonlijk vergroten plaatselijk aangebrachte middelen, zelfs retinoïnezuur, het ongemak van de laser- of RF-behandeling niet. Ook kunnen infecties optreden.

Conclusies

Fractionele ablatieve methoden voor TED zorgen voor een meer homogene en patiëntvriendelijke toediening van intralesionale geneesmiddelen, en leveren effectievere behandelingen op dan alleen plaatselijke medicatie of alleen laserbehandeling. Wetenschappelijke literatuur toont aan dat TED met zowel RF als lasers (CO2 en erbium) goede resultaten geeft bij veel verschillende indicaties. Elke methode heeft eigen voor- en nadelen: RF is geschikt voor alle huidtypes omdat het geen dyschromie veroorzaakt, terwijl de CO2-laser vaak betere resultaten geeft in minder sessies.

TED is werkzaam gebleken voor zowel medische als cosmetische indicaties.

Kernboodschappen

  1. TED via ablatiemethoden veroorzaakt microperforaties in de epidermis, waardoor plaatselijk aangebrachte geneesmiddelen via deze kanalen in de huid kunnen doordringen.
  2. De ideale parameters voor het vormen van huidkanalen variëren per lasertype en apparaatmodel, maar de beste doordringing wordt bereikt met hoge energie, zeer korte pulsbreedte en lage dichtheid.
  3. Zowel cosmeceuticals als reguliere geneesmiddelen kunnen voor TED worden gebruikt, met de keuze afhankelijk van de te behandelen aandoening.
  4. TED met ablatieve methoden is onder andere geïndiceerd voor fotodynamische therapie, littekens, striae distensae, alopecia areata, melasma en fotoverjonging.
  5. TED levert betere klinische resultaten op dan behandeling met alleen laser.

Referenties

Al-Attar A, Mess S, Thomassen JM, Kauffman CL, Davison SP. Keloid pathogenesis and treatment. Plast Reconstr Surg. 2006;117(1):286–300.

Alexiades-Armenakas MR, Dover JS, Arndt KA. The spectrum of laser skin resurfacing: nonablative, fractional, and ablative laser resurfacing. J Am Acad Dermatol. 2008;58(5):719–37.

Bak H, Kim BJ, Lee WJ, et al. Treatment of striae distensae with fractional photothermolysis. Dermatol Surg. 2009;35(8):1215–20.

Banzhaf CA, Thaysen-Petersen D, Bay C, Philipsen PA, Mogensen M, Prow T, Haedersdal M. Fractional laser-assisted drug uptake: impact of time-related topical application to achieve enhanced delivery. Lasers Surg Med. 2017;49(4):348–54.

Baron ED, Harris L, Redpath WS, Shapiro H, Hetzel F, Morley G, Bar-Or D, Stevens SR. Laser-assisted penetration of topical anesthetic in adults. Arch Dermatol. 2003;139(10):1288–90.

Brauer JA, Krakowski AC, Bloom BS, Nguyen TA, Geronemus RG. Convergence of anatomy, technology, and therapeutics: a review of laser-assisted drug delivery. Semin Cutan Med Surg. 2014;33(4):176–81.

Carniol PJ, Hamilton MM, Carniol ET. Current status of fractional laser resurfacing. JAMA Facial Plast Surg. 2015;17(5):360–6.

Chrousos GP, Margioris AN. Adrenocorticosteroid & cortico-adrenal antagonists. In: Katzung BG. Basic and clinical pharmacology. 8th ed. The McGraw-Hill: United States of America; 2003. p. 574–89.

Donelly RF, Morrow DI, McCarron PA, Woolfson AD, Morrissey A, Juzenas P, Juzeniene A, Iani V, McCarthy HO, Moan J. Microneedle-mediated intradermal delivery of 5-aminolevulinic acid: potential for enhanced topical photodynamic therapy. J Control Release. 2008;129(3):154–62.

Elsaie ML, Baumann LS, Elsaie LT. Striae distensae (stretch marks) and different modalities of therapy: an update. Dermatol Surg. 2009;35(4):563–73.

Farris PK. Topical vitamin C: a useful agent for treating photoaging and other dermatologic conditions. Dermatol Surg. 2005;31(7 Pt 2):814–7.

Forster B, Klein A, Szeimies RM, Maisch T. Penetration enhancement of two topical 5-aminolaevulinic acid formulations for photodynamic therapy by erbium:YAG laser ablation of the stratum corneum: continuous versus fractional ablation. Exp Dermatol. 2010;19(9):806–12.

Garg GA, Sao PP, Khopkar US. Effect of carbon dioxide laser ablation followed by intralesional steroids on keloids. J Cutan Aesthet Surg. 2011;4(1):2–6.

Gómez C, Costela A, García-Moreno I, Llanes F, Teijón JM, Blanco D. Laser treatment on skin enhancing and controlling transdermal delivery of 5-fluorouracil. Laser Surg Med. 2008;40(1):6–12.

Haak CS, Illes M, Paasch U, Haedersdal M. Histological evaluation of vertical laser channels from ablative fractional resurfacing: an ex vivo pig skin model. Lasers Med Sci. 2011;26(4):465–71.

Haak CS, Bhayana B, Farinelli WA, Anderson RR, Haedersdal M. The impact of treatment density and molecular weight for fractional laser-assisted drug delivery. J Control Release. 2012;163(3):335–41.

Haedersdal M, Sakamoto FH, Farinelli WA, Doukas AG, Tam J, Anderson RR. Pretreatment with ablative fractional laser changes kinetics and biodistribution of topical 5-aminolevulinic acid (ALA) and methyl aminolevulinate (MAL). Lasers Surg Med. 2014;46(6):462–9.

Haerdersdal M, Sakamoto FH, Farinelli WA, Doukas AG, Tam J, Anderson RR. Fractional CO2 laser-assisted drug delivery. Laser Surg Med. 2010;42(2):113–22.

Haedersdal M, Erlendsson AM, Paasch U, Anderson RR. Translational medicine in the field of ablative fractional laser (AFXL)-assisted drug delivery: a critical review from basics to current clinical status. J Am Acad Dermatol. 2016;74(5):981–1004.

Hsiao CY, Huang CH, Hu S, Ko YS, Sung HC, Chen CC, Huang SY. Fractional carbon dioxide laser treatment to enhance skin permeation of ascorbic acid 2-glucoside with minimal skin disruption. Dermatol Surg. 2012;38(8):1284–93.

Issa MCA, Kassuga LEBP, Chevrand NS, Pires MTF. Topical delivery of triamcinolone via skin pretreated with ablative radiofrequency: a new method in hypertrophic scar treatment. Int J Dermatol. 2012;52:367–70.

Issa MC, de Britto Pereira Kassuga LE, Chevrand NS, do Nascimento Barbosa L, Luiz RR, Pantaleão L, Vilar EG, Rochael MC. Transepidermal retinoic acid delivery using ablative fractional radiofrequency associated with acoustic pressure ultrasound for stretch marks treatment. Lasers Surg Med. 2013;45(2):81–8.

Kassuga LEBP, Issa MCA, Chevrand NS. Aplicação transepidérmica de medicamento associado a terapia fotodinâmica no tratamento de ceratoses actínicas. Surg Cosmet Dermatol. 2012;4(1):89–92.

Lee WR, Shen SC, Kuo-Hiesen W, Hu CH, Fang JY. Lasers and microdermabrasion enhance and control topical delivery of vitamin C. J Invest Dermatol. 2003;121(5):1118–25.

Lin CH, Aljuffali IA, Fang JY. Lasers as an approach for promoting drug delivery via skin. Expert Opin Drug Deliv. 2014;11(4):599–614.

Manstein D, Herron GS, Sink RK, Tanner H, Anderson RR. Fractional photothermolysis: a new concept for cutaneous remodeling using microscopic patterns of thermal injury. Lasers Surg Med. 2004;34:426–38.

Mikolajewska P, Donnelly RF, Garland MJ, Morrow DI, Singh TR, Iani V, Moan J, Juzeniene A. Microneedle pretreatment of human skin improves 5-aminolevulinic acid (ALA)- and 5-aminolevulinic acid methyl ester (MAL)-induced PpIX production for topical photodynamic therapy without increase in pain or erythema. Pharm Res. 2010;27(10):2213–20.

Mitragotri S, Edwards D, Blankschtein D, Langer R. A mechanistic study of ultrasonically-enhanced transdermal drug delivery. J Pharm Sci. 1995;84:697–706.

Olesen UH, Mogensen M, Haedersdal M. Vehicle type affects filling of fractional laser-ablated channels imaged by optical coherence tomography. Lasers Med Sci. 2017;32(3):679–84.

Shen SC, Lee WR, Fang YP, Hu CH, Fang JY. In vitro percutaneous absorption and in vivo protoporphyrin IX accumulation in skin and tumors after topical 5-aminolevulinic acid application with enhancement using an erbium:YAG laser. J Pharm Sci. 2006;95(4):929–38.

Sklar LR, Burnett CT, Waibel JS, Moy RL, Ozog DM. Laser assisted drug delivery: a review of an evolving technology. Lasers Surg Med. 2014;46(4):249–62.

Skovbølling Haak C, Illes M, Paasch U, Haedersdal M. Histological evaluation of vertical laser channels from ablative fractional resurfacing: an ex vivo pig skin model. Lasers Med Sci. 2011;26(4):465–71.

Stumpp OF, Welch AJ, Milner TE, Neev J. Enhancement of transepidermal skin clearing agent delivery using a 980 nm diode laser. Lasers Surg Med. 2005;37(4):278–85.

Taudorf EH, Haak CS, Erlendsson AM, Philipsen PA, Anderson RR, Paasch U, Haedersdal M. Fractional ablative erbium YAG laser: histological characterization of relationships between laser settings and micropore dimensions. Lasers Surg Med. 2014;46(4):281–9.

Waibel J, Wulkan A. Split face comparison of the effects of vitamin CE ferulic formula serum to decrease postoperative recovery and increase neocollagenesis in fractional ablative laser resurfacing for photodamage. Laser Surg Med. 2013;45 Suppl 25:1.

Wang KF, Fang JY, Hu CH, Lee WR. Erbium:YAG laser pretreatment accelerates the response of Bowen’s disease treated by topical 5-fluorouracil. Dermatol Surg. 2004;30(3):441–5.

Wenande E, Olesen UH, Nielsen MM, Janfelt C, Hansen SH, Anderson RR, Haedersdal M. Fractional laser-assisted topical delivery leads to enhanced, accelerated and deeper cutaneous 5-fluorouracil uptake. Expert Opin Drug Deliv. 2017;14(3):307–17.

Wolfram D, Tzankov A, Pülzl P, Piza-Katzer H. Hypertrophic scars and keloids – a review of their pathophysiology, risk factors, and therapeutic management. Dermatol Surg. 2009;35(2):171–81.

This site uses cookies

We use cookies to collect information about how you use this site. We use this information to make the website work as well as possible and improve our services.