Q-Switched Lasers for Melasma, Dark Circles Eyes, and Photorejuvenation
Q-switched lasers voor melasma, donkere kringen rond de ogen en foto-vernieuwing
Juliana Neiva, Lilian Mathias Delorenze en Maria Claudia Almeida Issa Braziliaanse Vereniging voor Dermatologie (SBD) en Amerikaanse Academie voor Dermatologie (AAD), Rio de Janeiro, Brazilië Universitair Ziekenhuis Antonio Pedro, Federale Universiteit Fluminense – Niterói, RJ, Brazilië Vakgroep Klinische Geneeskunde – Dermatologie, Federale Universiteit Fluminense, Praia de Icaraí 139, 702, Niterói, RJ, Brazilië
Samenvatting
Melasma is een veelvoorkomende en hardnekkige hyperpigmentatieaandoening die een aanzienlijk deel van de bevolking treft, voornamelijk vrouwen. Het is vaak een therapeutisch uitdagende aandoening. Fysische therapieën zoals chemische peelings, dermabrasie, lasers en intens gepulseerd licht zijn eveneens gebruikt, met wisselend succes en wisselende bijwerkingen. Donkere kringen rond de ogen, ook wel periorbitale hyperpigmentatie genoemd, zijn een veelvoorkomende aandoening die bij beide geslachten voorkomt, met een toenemende frequentie bij vrouwen. Esthetische behandelingen omvatten microdermabrasie, chemische peelings, lasers, radiofrequentie, injecteerbare fillers, chirurgie, vettransplantatie en ophellende topische producten. Klinische verschijnselen van lichtveroudering zijn onder meer een grove huidtextuur, onregelmatige pigmentatie en verslapping van de huid, evenals het ontstaan van fijne lijntjes en rimpels. Verschillende behandelingsmodaliteiten zijn gebruikt om huidrimpels en verslapping te verbeteren, waaronder chemische peeling, zachtweefselvullers, laserablatie en faceliftchirurgie. Lasers hebben een revolutie teweeggebracht in de behandeling van veel dermatologische aandoeningen. Verschillende typen lasers kunnen geïndiceerd zijn voor pigmentstoornissen. Recentelijk zijn Q-switched lasers naar voren gekomen als een succesvolle toepassing bij melasma, donkere kringen rond de ogen en foto-vernieuwing vanwege hun lage fluence, korte puls en specifieke golflengte.
Trefwoorden LasersQ-switchedlaserMelasmaDonkere kringen rond de ogenFoto-vernieuwing
Inleiding
Lasers (lichtversterking door gestimuleerde emissie van straling) zijn bronnen van hoogintens monochromatisch coherent licht die kunnen worden gebruikt voor de behandeling van verschillende dermatologische aandoeningen, afhankelijk van de golflengte, pulskarakteristieken en fluence van de gebruikte laser en de aard van de te behandelen aandoening (Arora et al. 2012).
Q-switched (QS) lasers verdienen speciale aandacht vanwege hun recentelijk toenemende toepassing bij de behandeling van melasma, donkere kringen rond de ogen en foto-vernieuwing.
Q-switched lasers
Lasers hebben een aanzienlijke werkzaamheid aangetoond bij de behandeling van hyperpigmentatiestoornissen door pigmentcellen selectief te vernietigen met een korte puls en lage fluence. De effectiviteit van laserbehandeling van gepigmenteerde laesies is gebaseerd op de theorie van selectieve fotothermolyse, geïntroduceerd door Anderson en Parrish. Deze theorie stelt dat wanneer een specifieke golflengte van energie wordt afgegeven gedurende een periode die korter is dan de thermische relaxatietijd (TRT) van de doel-chromofoor (Arora et al. 2012; Anderson et al. 1989; Anderson and Parrish 1983; Jang et al. 2011), warmte en letsel beperkt blijven tot het doelwit, met minder schade aan het omringende weefsel (Anderson and Parrish 1983; Jang et al. 2011).
De thermische relaxatietijd voor een melanosoom met een diameter van 1 μm varieert van 50 tot 100 ns (Polder et al. 2011). Daarom moet een laser een golflengte uitzenden die specifiek is en goed wordt geabsorbeerd door de betreffende chromofoor die wordt behandeld.
Een selectief venster voor het richten op melanine ligt tussen 630 en 1.100 nm, waar sprake is van een goede huidpenetratie en preferentiële absorptie van melanine boven oxyhemoglobine (Stratigos et al. 2000). De absorptie van melanine neemt af naarmate de golflengte toeneemt, maar een langere golflengte maakt een diepere huidpenetratie mogelijk. Kortere golflengten (<600 nm) beschadigen gepigmenteerde cellen bij lagere energiefluences, terwijl langere golflengten (>600 nm) dieper doordringen maar meer energie vereisen om melanosomen te beschadigen (Arora et al. 2012). Naast de golflengte hangt de pigmentspecificiteit van lasers ook af van de pulsbreedte (Chan et al. 2010).
Deze lasers leiden tot een fotoakoestische mechanische verstoring van melanine, veroorzaakt door snelle thermische uitzetting van weefsel (Arora et al. 2012).
QS Nd:YAG-laser
De 1.064-nm Q-switched met neodymium gedoteerde yttrium-aluminium-granaat (QS 1.064-nm Nd:YAG)-laser wordt veel gebruikt in de cosmetische laserdermatologie (Arora et al. 2012; Chan et al. 2010) voor gepigmenteerde en vasculaire laesies, het verwijderen van tatoeages en ongewenst haar (Chan et al. 2010).
Met een golflengte van 1.064 nm maken deze apparaten een veel diepere energiepenetratie en minimale melanine-absorptie mogelijk in vergelijking met de QS-robyijnlaser of QS-alexandrietlaser. De QS Nd:YAG-laser gebruikt een gecollimeerd handstuk om een hoog piekvermogen af te geven gedurende zeer korte pulsduren (≤20 ns), waardoor selectieve fotothermolyse van cutane melanosomen wordt gemaximaliseerd (Friedmann and Goldman 2015).
De 1.064-nm QS Nd:YAG wordt goed geabsorbeerd door melanine, en doordat het een langere golflengte is, veroorzaakt deze minimale schade aan de epidermis en wordt deze niet geabsorbeerd door hemoglobine. De diepere huidpenetratie is ook nuttig om zich op dermaal melanine te richten. Een laaggedoseerde QS Nd:YAG-laser veroorzaakt subletale beschadiging van melanosomen, wat fragmentatie en ruptuur van melaninekorrels in het cytoplasma tot gevolg heeft (Arora et al. 2012; Anderson and Parrish 1983; Lee 2003). Dit effect is zeer selectief voor melanosomen, omdat deze golflengte goed door melanine wordt geabsorbeerd ten opzichte van andere structuren. Er is ook subcellulaire schade aan de bovenste dermale vasculaire plexus, een van de pathogenetische factoren bij melasma (Kim et al. 2007). De subthreshold beschadiging van de omringende dermis stimuleert de vorming van collageen, wat resulteert in een helderdere en strakkere huid (Schmults et al. 2004).
QS-robyijnlaser
De Q-switched robijnlaser (QSRL) was de eerste laser waarvan werd gerapporteerd dat deze zeer werkzaam was voor de behandeling van goedaardige epidermaal gepigmenteerde laesies (Park et al. 2008; Taylor and Anderson 1993; Nelson and Applebaum 1992).
De golflengte van 694 nm van QSRL's wordt matig door melanine geabsorbeerd, maar slecht door concurrerende chromoforen zoals hemoglobine (Friedmann and Goldman 2015; Taylor and Anderson 1993). Snelle afgifte van hoogintensieve energie bij deze golflengte verstoort melanosomen in keratinocyten, melanocyten en melanofagen, waardoor ze ideaal zijn voor gepigmenteerde epidermale en oppervlakkige dermale laesies bij Fitzpatrick-huidtypes I–II (Friedmann and Goldman 2015; Kopera et al. 1997).
QS-alexandrietlaser
De dieper doordringende golflengte van 755 nm van de Q-switched alexandrietlaser (QSAL) heeft een lagere absorptiecoëfficiënt voor melanine en wordt afgegeven gedurende een langere pulsduur (50–70 ns) dan die van de QSRL. Dit kan nadelige voorvallen helpen verminderen (bijv. postinflammatoire hyperpigmentatie (PIH)) bij patiënten met een donkere huid als gevolg van zachtere verwarming van melanosomen. QSAL-behandelingen van Fitzpatrick-huidtypes IV of lager worden doorgaans uitgevoerd met spotgroottes van 3 tot 5 mm en 4–8 J/cm2. Lagere fluences kunnen leiden tot gelijke werkzaamheid met minder PIH (Friedmann and Goldman 2015; Wang and Chen 2012).
Een nieuwe QSAL waarbij energie wordt afgegeven in picoseconden (slechts 550 ps) kan een grotere trekspanning op melanosomen veroorzaken dan nanoseconde pulsduren, waardoor hun fotomechanische en fotothermische vernietiging wordt versterkt. Bijkomende weefselverwarming en bijbehorende nadelige voorvallen worden geminimaliseerd door de lagere vereiste fluences (Friedmann and Goldman 2015; Dover et al. 2012). Daardoor kunnen mogelijk alle huidtypes met dit apparaat worden behandeld. Een spotgrootte van 3–5 mm en een vaste fluence van 1,5–2,83 J/cm2 hebben de voorkeur (Friedmann and Goldman 2015).
Voorbehandelingsprocedure
Voordat een procedure wordt ondernomen, moeten een voorgeschiedenis van keloïden, aandoeningen die wondgenezing kunnen belemmeren, recent gebruik van orale retinoïden, zwangerschap, borstvoeding, lichtgevoeligheid en/of afwijkingen in het te behandelen gebied (actieve infecties, kwaadaardige laesies, littekens of brandwonden) worden uitgesloten. Profylactische antivirale therapie voor herpes simplex wordt vóór QS-lasers niet routinematig toegepast (Friedmann and Goldman 2015). Topische depigmentatieproducten kunnen vóór en na de behandeling worden gebruikt (Arora et al. 2012).
Bij alle patiënten moeten bij aankomst foto's worden gemaakt en schriftelijke geïnformeerde toestemming worden verkregen (Arora et al. 2012; Friedmann and Goldman 2015). Vóór de behandeling moet het te behandelen gebied worden gewassen met een neutrale reiniger om make-up of andere onzuiverheden te verwijderen. Lokale verdoving is gewoonlijk niet nodig gezien het beperkte te behandelen gebied, en het is doorgaans draaglijk (Friedmann and Goldman 2015).
QS-laserbehandeling van de huid van het onderooglid binnen de grenzen van de benige oogkasrand vereist intraoculaire metalen oogbeschermers (Arora et al. 2012).
Melasma en de Q-switched laser
Melasma is een veelvoorkomende en hardnekkige hyperpigmentatieaandoening die een aanzienlijk deel van de bevolking treft, voornamelijk vrouwen (Werlinger et al. 2007; Park et al. 2011), en vaker voorkomt bij zwarte, Latijns-Amerikaanse en Aziatische mensen (Kauvar 2012). Patiënten melden dat de aandoening een duidelijk nadelig effect heeft op hun kwaliteit van leven (Park et al. 2011; Balkrishnan et al. 2003; Dominguez et al. 2006).
Melasma presenteert zich als symmetrische, hypergepigmenteerde maculae en plaques op het gezicht, gewoonlijk op de wangen, neusbrug, voorhoofd, kin en bovenlip (Kauvar 2012; Choi et al. 2010; Grimes 1995; Gupta et al. 2006; Zhou et al. 2011). Doorgaans treft het meer vrouwen in de reproductieve leeftijd met Fitzpatrick-type IV–VI, maar het kan ook mannen treffen (Sarkar et al. 2014). De verhouding tussen aangedane vrouwen en mannen is 9:1 (Kauvar 2012). Hoewel de pathogenese niet volledig wordt begrepen, kunnen zwangerschap, blootstelling aan zonlicht, anticonceptiepillen, hormoontherapie, genetische factoren, milde ovariële disfunctie en auto-immuunziekte van de schildklier een rol spelen (Jang et al. 2011; Kauvar 2012; Choi et al. 2010; Gupta et al. 2006; Sarkar et al. 2014; Lee et al. 2010). Zonblootstelling kan melasma uitlokken omdat het melanocyten stimuleert om meer melanine te produceren, en zelfs een kleine hoeveelheid zonblootstelling kan de aandoening verergeren. Irritatie of ontsteking van de huid kan ook de melanineproductie stimuleren en melasma verergeren (Kauvar 2012; Grimes 1995). In sommige gevallen kan het spontaan verdwijnen, maar over het algemeen blijft de aandoening de rest van het leven van de patiënt aanwezig (Zhou et al. 2011).
De meest algemeen aanvaarde classificatie van melasma in recente jaren is gebaseerd op de pathologische manifestaties (Zhou et al. 2011; Rigopoulos et al. 2007), waaronder het epidermale type zonder melanofagen in de dermis, het dermale type met melanofagen in de dermis, en het gemengde type, waarbij een deel van de laesie van het epidermale type is en een deel van het dermale type (Kauvar 2012; Zhou et al. 2011). Met Wood-licht (340–400 nm) kan epidermaal melasma worden zichtbaar gemaakt als bruine plaques of maculae, terwijl de dermale types normaal gesproken niet zichtbaar zijn, behalve wanneer ze blauw of zwart lijken (Kauvar 2012; Zhou et al. 2011; Sarkar et al. 2014).
Het belangrijkste klinische kenmerk van melasma is hyperpigmentatie in de vorm van plaques of maculae, maar er is ook waargenomen dat sommige patiënten een toegenomen verspreiding van teleangiëctatisch erytheem binnen de maculae hebben (Kim et al. 2007).
Bij histologisch onderzoek kan worden vastgesteld dat het aantal melanocyten niet is toegenomen; hun omvang wordt echter vergroot, ze hebben meer dendrieten en zijn actiever. Het dermale pigment, indien aanwezig, wordt normaal gesproken aangetroffen in de middendermis binnen melanofagen. Deze melanofagen bevinden zich gewoonlijk nabij kleine, toegenomen bloedvaten, met weinig of geen ontsteking (Kauvar 2012; Zhou et al. 2011).
Het is bekend dat melanocyten reageren op angiogene factoren, omdat ze receptoren voor vasculaire endotheliale groeifactor (VEGF) tot expressie brengen. Kim et al. (2007) toonden aan dat het melasmagebied 33,89% meer bloedvaten heeft dan een nabijgelegen gebied zonder maculae en dat 16,28% van deze bloedvaten dikker is. Er wordt gerapporteerd dat keratinocyten bij melasma een verhoogd VEGF vertonen. De toename in dichtheid en omvang van de bloedvaten in het melasmagebied houdt direct verband met de toename van pigmentatie van de maculae. Daarom zou behandeling van de bloedvaten bij melasma belangrijk moeten zijn (Kim et al. 2007).
Melasma is voor dermatologen vaak een therapeutisch uitdagende aandoening. Het belangrijkste aspect van de behandeling van melasma is te begrijpen dat er verschillen in melanocytactiviteit tussen personen bestaan. Ongeacht de behandeling is het zeer belangrijk de huid niet te irriteren bij het gebruik van zuren. Patiënten moeten het belang begrijpen van het behandelen van melasma met vermijding van erytheem.
Topische behandeling van melasma kan in twee groepen worden verdeeld: hydrochinon en niet-hydrochinon (kojijnzuur, azelaïnezuur, ascorbinezuur of alfa-arbutine). Deze vormen van behandeling geven echter slechts tijdelijke resultaten en kunnen ook langetermijncomplicaties veroorzaken (Kauvar 2012; Gupta et al. 2006; Katsambas and Antoniou 1995; Jesitus 2014; Polnikorn 2011). Fysische therapieën zoals chemische peelings, dermabrasie, lasers en intens gepulseerd licht (IPL) zijn eveneens gebruikt met wisselend succes en wisselende bijwerkingen (Park et al. 2011; Kauvar 2012; Katsambas and Antoniou 1995).
Fysische methoden zijn de enige optie om het melanine te verwijderen en de melanosomen te vernietigen. Daarom is behandeling met laser de meest aanbevolen methode sinds 2005, toen het gebruik van de fractionele laser voor selectieve fotothermolyse bij de behandeling van melasma begon (Se-Yeong et al. 2008).
Verschillende lasers die voor melasma zijn gebruikt, omvatten de volgende (Arora et al. 2012; Goldberg 1997):
- Groen licht: flitslamp-gepompte pulsed dye-laser (PDL) (510 nm), frequentieverdubbelde QS Nd:YAG (Q-switched neodymium:yttrium-aluminium-granaat – 532 nm)
- Rood licht: QS-robyijn (694 nm), QS-alexandriet (755 nm)
- Nabij-infrarood: QS Nd:YAG (1.064 nm)
De groenlichtlasers dringen door hun kortere golflengten niet zo diep in de huid door als de andere twee groepen. Ze zijn daarom alleen effectief bij de behandeling van epidermaal melasma (Arora et al. 2012).
Omdat de groene golflengte ook goed door oxyhemoglobine wordt geabsorbeerd, kunnen blauwe plekken en purpura optreden na laserbestraling. De purpura verdwijnt binnen 1–2 weken na de behandeling en de klinische laesies lichten in 4–8 weken op. Soms kunnen de blauwe plekken leiden tot postinflammatoire hyperpigmentatie. Groenlichtlasers geven vaak een wisselende respons, waardoor testplekken verstandig kunnen zijn voordat het hele gebied wordt behandeld (Arora et al. 2012; Goldberg 1997).
Rode lasers hebben langere golflengten en kunnen dus dieper in de dermis doordringen. Ze kunnen ook worden gebruikt om epidermaal gepigmenteerde laesies te behandelen zonder blauwe plekken, omdat ze niet door hemoglobine worden geabsorbeerd (Arora et al. 2012; Stratigos et al. 2000). De pulsduur van de QS-robyijnlaser (QSRL) varieert van 20 tot 50 ns en die van de QS-alexandrietlaser (QSAL) van 50 tot 100 ns (Arora et al. 2012).
Nabij-infraroodlasers omvatten de QS Nd:YAG-laser (1.064 nm), die een pulsduur van 10–20 ns heeft. Ondanks een lagere absorptie van deze golflengte door melanine in vergelijking met de groen- en roodlichtlasers, ligt het voordeel in het vermogen dieper in de huid door te dringen. Bovendien kan deze nuttiger zijn bij de behandeling van laesies bij personen met een donkere huidskleur (Arora et al. 2012; Goldberg 1997).
QS Nd:YAG-laser × melasma
Er zijn verschillende rapporten over de behandeling van melasma met de QS Nd:YAG-laser. Als mechanisme voor klinische verbetering wordt het vermogen voorgesteld om een niet-specifieke dermale wond te induceren met een genezingsreactie en daaropvolgende neocollagenese (Chan et al. 2010). Mun et al. (2011) vonden dat behandeling van melasmahuid met deze laser resulteerde in een afgenomen aantal melanocytendendrieten en een veranderde ultrastructuur van melanosomen (Mun et al. 2011).
Het voorstel is een selectieve en stabielere, minimaal invasieve fotothermolyse te bereiken om melanine en melanosomen te verwijderen. Dit gebeurt door het gebruik van lage energie tijdens het proces (Kauvar 2012; Mun et al. 2011; Kang et al. 2011).
Om het mechanisme van fotothermolyse efficiënt te laten zijn, is een geschikte golflengte nodig (1.064 nm is nuttig omdat deze zowel de dermis als de epidermis bereikt). Evenzo moet de thermische schade van de uitgezonden puls voldoende zijn om het melanine te vernietigen, en ten slotte moet de pulsduur zo kort mogelijk zijn om schade aan nabijgelegen weefsels te voorkomen. Het ideaal voor de behandeling van melasma is minimale thermische schade en de grootst mogelijke fotoakoestische schade (Mun et al. 2011).
De QS Nd:YAG is de meest gebruikte laser voor de behandeling van melasma (Arora et al. 2012; Brown et al. 2011). Over het algemeen is de gebruikte fluence lager dan 5 J/cm2, met een spotgrootte van 6 mm en een frequentie van 10 Hz. Het aantal behandelsessies varieert van 5 tot 10 met tussenpozen van 1 week (Arora et al. 2012). Zhou et al. (2011) gebruikten in hun onderzoeken de QS Nd:YAG-laser op lage energieniveaus (fluence van 2,5–3,4 J/cm2), wekelijks gedurende 9 sessies, voor de behandeling van melasma bij 50 patiënten (Zhou et al. 2011).
Choi et al. (2011) behandelden melasmalaesies bij 20 patiënten ouder dan 30 jaar met een fluence van 2,0–3,5 J/cm2, een spotgrootte van 6 mm en een herhalingsfrequentie van 10 Hz over het hele gezicht. De behandeling werd vijf keer uitgevoerd met tussenpozen van 1 week (Choi et al. 2010).
Gedurende de laatste jaren wordt de QS Nd:YAG-laser in Aziatische landen steeds vaker toegepast als “laser toning” of “laser facial” voor niet-ablative huidverjonging en melasma. Bij laser toning worden meerdere passes van een laser met lage fluence (bijv. 1,6–3,5 J/cm2) afgegeven via een grote spotgrootte (bijv. 6–8 mm) om de energieafgifte te optimaliseren (Arora et al. 2012; Chan et al. 2010). Met een klinisch eindpunt van erytheem plus het witter worden van de laesie en het haar (Chan et al. 2010; Kauvar 2012), omvatten QS Nd:YAG-behandelingen 10, 20 of meer wekelijkse behandelingen, met wel 10–20 laserpasses per behandeling (Arora et al. 2012; Chan et al. 2010; Kauvar 2012). Voor melasma moet laser toning als een tweedelijnstherapie worden beschouwd, omdat deze behandeling waarschijnlijk niet genezend is en niet zonder risico (Chan et al. 2010). Complicaties van deze procedures met hoge cumulatieve fluence zijn pijn, urticatie, hyperpigmentatie, langdurige hypopigmentatie (guttate leukoderma) en rebound van melasma (Arora et al. 2012; Chan et al. 2010; Kauvar 2012; Kim et al. 2009, 2010).
Sommige publicaties vergelijken het gebruik van verschillende typen lasers bij de behandeling van melasma. Jalaly et al. (2014) vergeleken een laagenergetische fractionele CO2-laser met de QS Nd:YAG 1.064 nm. Op elke zijde van het gezicht van de patiënten werd een van deze twee lasers toegepast. Ze werden gedurende 3 weken behandeld met vijf wekelijkse sessies. Twee maanden na het einde van de behandeling werden de patiënten geëvalueerd, en de zijde van het gezicht die met de fractionele CO2-laser was behandeld, vertoonde een grotere afname van de MASI (Melasma Area and Severity Index) (Jalaly et al. 2014).
Er is geen verband tussen de therapeutische respons op de QS Nd:YAG 1.064 nm en de ernst van de ziekte of het Fitzpatrick-huidtype van de patiënten (Zhou et al. 2011). Sommige onderzoeken suggereren dat meer epidermaal melasma beter reageert op topische behandeling en intens gepulseerd licht, en dat patiënten met Fitzpatrick-fototype IV beter op de behandeling reageren dan die met fototype III. Omdat de QS Nd:YAG 1.064-nm laser echter zelfs bij dermale laesies de epidermis bereikt, wordt dit verband tijdens of na de behandeling niet waargenomen.
In de praktijk bestaat de behandeling van melasma uit twee fasen: een blekingsfase en een onderhoudsfase.
Het witter worden van de laesies begint gewoonlijk tussen de vierde en zesde week en neemt na elke behandelsessie toe. Zhou et al. (2011) namen na de negen sessies een afname van de MASI met 61,3% waar met de laagenergetische QS Nd:YAG. Zeventig procent van de patiënten vertoonde verbetering van ten minste 50% van de laesies, en 10% had 100% verbetering. Ze concludeerden dat de QS Nd:YAG 1.064-nm laser met lage energie en een brede spot de nieuwe methode van keuze is voor de behandeling van melasma. De respons is snel en bevredigend in het witter maken van het pigment (Zhou et al. 2011).
Sim et al. (2014) evalueerden het resultaat van de therapie bij 50 patiënten die waren behandeld met de QS Nd:YAG 1.064-nm laser met een 8-mm spot en 2,8 J/cm2 fluence. De patiënten werden wekelijks gedurende 15 weken behandeld. Zowel patiënten als onderzoekers rapporteerden verbetering van 50–74% van de laesies, wat door beeldvorming werd bevestigd. Geen van de patiënten had tijdens de behandeling ernstige bijwerkingen. Daarom achtten zij de behandeling met dit type laser veilig en efficiënt (Sim et al. 2014).
Andere publicaties tonen aan dat de Q-switched Nd:YAG 1.064-nm laser veilig en effectief is bij de behandeling van melasma. Suh et al. (2011) evalueerden 33 patiënten, en de behandeling bestond uit een sessie per week, in totaal 10 sessies. De afname van de MASI en het witter worden van de laesies waren vanaf de zevende week waarneembaar. Follow-up in de eerste, tweede en derde maand na het einde van de therapie toonde aan dat het blekingsproces in deze periode nog aanwezig was. In dit werk werden geen bijwerkingen vastgesteld (Suh et al. 2011).
Jeon et al. (2008) publiceerden een onderzoek naar het gebruik van de Q-switched Nd:YAG 1.064-nm laser met een 5-ns puls bij 27 patiënten. Ze gebruikten een 7-mm spot en 2–2,5 J/cm2 fluence bij 17 patiënten en 1,6–2 J/cm2 bij de overige 10 patiënten. Het aantal passes varieerde van drie tot tien, totdat licht erytheem werd bereikt. Twee maanden na het einde van de behandeling had 64,7% van de patiënten een recidief van de laesies, maar de intensiteit van het pigment was lager dan in de initiële maculae, en bij 29,41% was er geen recidief (Se-Yeong et al. 2008).
Dus dient de behandeling van melasma tijdens de blekingsfase geleidelijk te zijn, met een sessie per week gedurende 10–12 weken. De grootst mogelijke spot (6–8 mm) moet worden gebruikt, met een pulsfrequentie van 5–10 Hz. De energie moet variëren van 0,8 tot 1,8 J/cm2 (400–900 mJ). Twee tot vier passes moeten per gebied worden toegepast totdat het erytheem oplicht, met weinig overlap (10–15%). Voor een beter resultaat moet het erytheem zo homogeen mogelijk zijn.
Sommige onderzoeken tonen aan dat het gebruik van microdermabrasie vóór de procedure de respons op de laser kan verbeteren. Eén of twee passes over de laesies worden aanbevolen, gevolgd door toepassing van de QS Nd:YAG 1.064 nm (Kauvar 2012). In de klinische praktijk lijkt dit type procedure te helpen bij gevallen van meer laserresistent melasma, omdat verdunning van de hoornlaag de penetratie van de laser in de huid vergemakkelijkt.
Alsaad et al. (2014) pasten microdermabrasie toe vóór de QS Nd:YAG 1.064-nm laser met een 5-ns puls, 6-mm spot en 1,8–2,0 J/cm2 fluence bij 10 patiënten; bij nog eens 17 patiënten gebruikten ze de QS Nd:YAG 1.064-nm laser met een 50-ns puls, 5-mm spot en 1,6 J/cm2 fluence, samen met het gebruik van een blekingscrème thuis. De patiënten werden gedurende 3, 6 en 12 maanden na het einde van de behandeling gevolgd. Patiënten die drie of vier behandelingen voltooiden, hadden betere resultaten dan degenen die er één of twee voltooiden; allen behielden enige mate van bleking tot voltooiing van de 12 maanden (Alsaad et al. 2014).
Na de procedure wordt aanbevolen het gezicht 10–15 minuten te koelen met een koud masker of een koudeluchtapparaat. Daarna moeten een crème met een gemiddeld krachtig corticosteroïd en zonnebrandlotion worden aangebracht. Het gebruik van corticosteroïden op de laesies kan tot 2 dagen na de lasersessie worden aanbevolen, voornamelijk voor laesies die instabieler en reactiever op de procedure lijken.
De sessies worden gewoonlijk goed verdragen, en de terugkerende bijwerkingen zijn erytheem, dat 1–3 uur kan aanhouden, en pruritus. De minder frequente effecten zijn purpura, oedeem, acne en het dunner en witter worden van het gezichtshaar.
Postinflammatoire hypochrome laesies en hypopigmentatie van het type guttate leukoderma worden beschreven als gevolgen van het gebruik van de laser met hoge energie en meerdere passes.
De gerapporteerde gevallen van hyperchromie in sommige onderzoeken kunnen tot 10% van de behandelde patiënten treffen en kunnen na enkele lasersessies optreden, maar ze zijn gewoonlijk het gevolg van het gebruik van de QS Nd:YAG-laser met het oog op verjonging (Chan et al. 2010). In deze protocollen worden meer passes of hogere energie toegepast opdat de warmte de collageenproductie in de dermis stimuleert. Vaak sluiten de protocollen het gebruik van QS uit; daardoor gaat de 1.064-nm laser werken met een langere pulsduur (bijv. van 5 tot 200 ms). In de meeste gevallen houdt de hypopigmentatie aan.
Recidief van melasma wordt gedefinieerd als een toename van pigmentatie of een toename van de grootte van de laesie na de laatste behandeling, en het blijft een probleem bij therapie met de QS Nd:YAG 1.064-nm laser. Onderzoeken tonen aan dat recidief van de laesies gewoonlijk 2 tot 3 maanden na de laatste sessie optreedt, met dezelfde kenmerken als aan het begin van de behandeling. Deze terugkeer van pigmentatie in de laesies treedt op omdat het thermische effect op de melanocyten in de loop van de tijd omkeerbaar is. Daarom is combinatie met onderhoudstherapie noodzakelijk (Zhou et al. 2011; Se-Yeong et al. 2008).
De onderhoudsfase kan de QS Nd:YAG 1.064-nm laser en/of topische crèmes en orale medicatie omvatten. Intermitterend gebruik van hydrochinon tijdens en na de behandeling wordt eveneens beschreven om de blekingsrespons van de laser te verlengen, waarbij combinatie met retinoïden wordt vermeden.
Wattanakrai et al. (2010) voerden een onderzoek uit bij patiënten met dermaal of gemengd melasma, waarbij ze naast de QS Nd:YAG 1.064 nm dagelijks hydrochinon 2% gebruikten, vergeleken met een controlegroep van patiënten die alleen hydrochinon gebruikten. De met laser behandelde patiënten ondergingen vijf behandelsessies met een 6-mm spot en 3–3,8 J/cm2 fluence, samen met koude lucht. Na 12 weken bereikte 92% van de patiënten die hydrochinon met laser hadden gecombineerd bleking van de maculae. In de controlegroep daarentegen vertoonde slechts 19,7% van de patiënten verbetering van de laesies (Wattanakrai et al. 2010).
De topische toepassing van arbutine, hydrochinon en vitamine C is handig en heeft de voorkeur (Zhou et al. 2011).
Wanneer de QS Nd:YAG 1.064-nm laser voor onderhoud wordt gebruikt, gericht op het vergroten van het interval tussen sessies, worden aanvankelijk gedurende 2 maanden elke 15 dagen sessies uitgevoerd en daarna eenmaal per 30–60 dagen, afhankelijk van het behoud van de bleking. Laseronderhoud is effectiever gebleken dan alleen topische producten, omdat de melanocyten bij laserbehandeling doorgaans minder actief en kleiner in de laesies blijven.
Melasma is een pigmentziekte van de huid met veel betrokken pathologische en verzwarende factoren. Daarom is een enkele behandeling niet volledig effectief. De beste behandeling is een combinatie van therapieën, en daarvan is de methode die momenteel de beste werkzaamheid en veiligheid bij het witter maken van de laesies biedt, de laagenergetische Q-switched Nd:YAG 1.064-nm laser (fig. 1, 2, 3 en 4). De combinatie met blekingscrèmes, microdermabrasie en peelings maakt deze resultaten nog beter en langduriger.
QS-robyijnlaser × melasma
De werkzaamheid van de QSRL bij melasma is nog steeds controversieel (Arora et al. 2012; Jang et al. 2011). Het mechanisme is hetzelfde als dat van de QS Nd:YAG-laser; dat wil zeggen dat deze een zeer selectieve vernietiging van melanosomen veroorzaakt. De QS-robyijnlaser, met een golflengte van 694 nm, is selectiever voor melanine dan de QS Nd:YAG-laser (1.064 nm) (Arora et al. 2012).
Daarom wordt theoretisch verwacht dat de QSRL effectiever is dan de QS Nd:YAG voor melasma (Arora et al. 2012), maar bij sommige patiënten traden binnen korte tijd ernstige postinflammatoire hyperpigmentatie en hypopigmentatie op (Choi et al. 2010; Hilton et al. 2013), wat suggereert dat de hoogenergetische modus van QS-lasers waarschijnlijk niet effectief is voor melasma en daarom geen goede therapeutische keuze voor deze aandoening is (Zhou et al. 2011; Taylor and Anderson 1994). De rol van de QSRL is controversieel, met onderzoeken die tegenstrijdige resultaten tonen (Arora et al. 2012).
Anderzijds toonden Jang et al. (2011) aan dat meerdere behandelsessies van laaggedoseerde fractionele QSRL een effectieve strategie kunnen zijn voor de behandeling van dermaal of gemengd melasma (Jang et al. 2011).
Er is meer onderzoek nodig om de werkzaamheid en veiligheid bij melasma vast te stellen (Arora et al. 2012).
Donkere kringen rond de ogen en de Q-switched laser
Donkere kringen rond de ogen worden ook wel periorbitale hyperpigmentatie genoemd. Het is een veelvoorkomende aandoening die bij beide geslachten voorkomt, met een toenemende frequentie bij vrouwen (Friedmann and Goldman 2015; Roberts 2014). Het kan het gezicht een vermoeide en minder jeugdige aanblik geven (Friedmann and Goldman 2015). Wereldwijd worden patiënten met een gepigmenteerde huid vaker getroffen dan blanken. Er is hoogstwaarschijnlijk een familiaire component, aangezien deze bij familieleden over generaties heen kan worden waargenomen (Roberts 2014).
De vorming van donkere kringen is vaak multifactorieel, en een aantal factoren wordt geacht een rol te spelen. Tot deze factoren behoren holtevorming/schaduwwerking, dermale melaninedepositie, postinflammatoire hyperpigmentatie secundair aan atopische of allergische contactdermatitis, een prominente en oppervlakkige ligging van het vaatstelsel, en exogene oorzaken (door penicillamine geïnduceerde periorbitale pigmentatie; door bimatoprost geïnduceerde periorbitale holtevorming en hyperpigmentatie) (Friedmann and Goldman 2015; Freitag and Cestari 2007; Roh and Chung 2009; Xu et al. 2011). Het is belangrijk voor clinici, omdat het een teken kan zijn van een onderliggende systemische ziekte, huidaandoening, allergische reactie, voedingstekort of slaapstoornis (Friedmann and Goldman 2015; Xu et al. 2011).
Donkere kringen rond de ogen presenteren zich gewoonlijk als bilateraal symmetrische hypergepigmenteerde plaques rond de ogen. Eén oog kan sterker zijn aangedaan dan het andere. Het kan zowel het boven- als het onderooglid of beide treffen, en het kan zich uitstrekken tot de glabella en bovenste deel van de neus (Roberts 2014).
Esthetische behandelingen omvatten microdermabrasie, chemische peelings, lasers, radiofrequentie, injecteerbare fillers, chirurgie, vettransplantatie, hydrochinon en topische retinoïden (Friedmann and Goldman 2015; Roberts 2014).
Cutaan melanine heeft een breed, polychromatisch absorptiespectrum dat piekt in het UV-bereik en gestaag afneemt naarmate de golflengte toeneemt. Hoewel de energieabsorptie na 755 nm aanzienlijk is verzwakt, is deze nog steeds waarschijnlijk bij golflengten tot 1.064 nm, waardoor dieper pigment en donkere Fitzpatrick-huidtypes kunnen worden behandeld. Aangezien melanosomen thermische relaxatietijden van minder dan 1 μs hebben, zijn ultrakorte pulsduren vereist om fotothermische en fotoakoestische effecten selectief tot deze structuren te beperken (Anderson et al. 1989; Friedmann and Goldman 2015). Er zijn momenteel veel Q-switched lasers met nanoseconde (en recentelijk picoseconde) pulsduren en golflengten binnen het absorptiebereik van melanine beschikbaar. Het typische klinische eindpunt van deze behandelingen is onmiddellijke bleking van de laesie zonder puntvormige bloeding. Aanvankelijk moeten lagere energie-instellingen worden gebruikt om het optreden van PIH te minimaliseren (Friedmann and Goldman 2015).
QS Nd:YAG-laser × donkere kringen rond de ogen
Zoals aangetoond bij de behandeling van melasma, kunnen herhaalde sessies van QS Nd:YAG-behandeling met lage fluence melanosomen in stadium IV verminderen, melanocyten beschadigen en de expressie van met melanogenese geassocieerde eiwitten verlagen. Hogere fluences (4–5 J) kunnen met een spotgrootte van 3 mm worden gebruikt voor andere typen hyperpigmentatie van het onderooglid (Friedmann and Goldman 2015) (fig. 5).
QS-robyijnlaser × donkere kringen rond de ogen
QSRL-behandeling wordt uitgevoerd met 2–4 J/cm2 met een spotgrootte van 5 mm (of dienovereenkomstig aangepast) bij 1,5 Hz. Het klinische eindpunt met dit apparaat is onmiddellijke bleking van de laesie die binnen 20 minuten verdwijnt, gevolgd door erytheem en oedeem. Combinatie van de QSRL met topische hydrochinon en tretinoïne vóór en na de behandeling heeft eveneens geleid tot aanzienlijke verbetering op deze locatie (Friedmann and Goldman 2015).
Foto-vernieuwing en de Q-switched laser
Klinische verschijnselen van lichtveroudering omvatten een grove huidtextuur, onregelmatige pigmentatie en verslapping van de huid, evenals het verschijnen van fijne lijntjes en rimpels (Hong et al. 2014; Yaghmai et al. 2010).
Uiteenlopende behandelingsmodaliteiten zijn gebruikt om huidrimpels en verslapping te verbeteren, waaronder chemische peeling, zachtweefselvullers, laserablatie en faceliftchirurgie. Recentelijk is laserablatie onder deze modaliteiten benadrukt vanwege de relatieve effectiviteit en kortere hersteltijd in vergelijking met andere methoden. Ze wordt ingedeeld in ablatieve en niet-ablative lasers. Over het algemeen worden ablatieve lasers effectiever geacht dan niet-ablative bij de behandeling van rimpels, maar ze hebben een langere hersteltijd en een grotere kans op complicaties, zoals postinflammatoire hyperpigmentatie als gevolg van overmatige thermische energie die op aangrenzend weefsel wordt overgedragen (Hong et al. 2014).
Niet-ablative lasers worden geacht te werken via thermische energie die wordt overgedragen op kleine bloedvaten en weefsels in de bovenste dermis, die dermale fibroblasten stimuleren tot regeneratie van collageen en elastine. In overeenstemming met deze hypothese hebben langepuls-Nd:YAG-lasers (LPND) het voordeel diep gelegen bloedvaten te bereiken en energie over te dragen op collageen naast bloedvaten, terwijl de epidermis wordt omzeild. Patiënten met Fitzpatrick-huidtype III of hoger kunnen met minder risico worden behandeld, omdat golflengten in het infrarode bereik zwak door melanine worden aangetrokken (Hong et al. 2014). Hoewel de typische respons op dit type behandeling een bescheiden klinische verbetering van milde tot matige gezichtsrimpels is, is niet-ablative therapie de laatste jaren in populariteit toegenomen voor de behandeling van lichtveroudering vanwege de minimale tot geen downtime. Lasersystemen die traditioneel voor deze benadering worden gebruikt, berusten op thermische inductie voor weefselverandering. De introductie van Q-switched lasersystemen heeft een fotoakoestisch element toegevoegd aan de dermale respons. Van de Q-switched Nd:YAG-laser is aangetoond dat deze veranderingen door fotobeschadiging verbetert (Yaghmai et al. 2010; Goldberg and Silapunt 2001). Met dit lasersysteem zijn relatief lagere laserenergieën nodig, wat resulteert in milde onmiddellijke bijwerkingen (Yaghmai et al. 2010).
Niet-ablative lasertherapie blijft een zeer voordelige therapeutische benadering voor huidverjonging. Het potentieel om gunstige textuur- en pigmentveranderingen in door de zon beschadigde en verouderde huid te induceren zonder dat ablatie nodig is, resulteert in aanzienlijk minder onmiddellijke en langetermijnpostoperatieve effecten. Deze benaderingen hebben geleid tot collageenproductie en daaropvolgende verdikking van de dermis, met vermindering van oppervlakkige textuurveranderingen. Bovendien kunnen zowel pigmentaire als erythemateuze veranderingen worden verbeterd. Dit alles met geringe onmiddellijke postoperatieve effecten, gewoonlijk beperkt tot voorbijgaand erytheem en oedeem. Langetermijnongewenste effecten zoals fibrose, littekens of aanhoudende pigmentveranderingen zijn opmerkelijk verminderd ten opzichte van ablatieve procedures (Yaghmai et al. 2010).
De Q-switched Nd:YAG-laser heeft het vermogen getoond om klinisch wenselijke verbetering te bereiken in veel parameters van huidverjonging. Opmerkelijk genoeg is dit bereikt met een zeer acceptabel bijwerkingenprofiel en, evenzeer van belang, goede tolerantie en acceptatie door de patiënt (Yaghmai et al. 2010) (fig. 6).
De auteurs hebben goede ervaring met de QS Nd:YAG-laser. Dr. Issa bereikt goede resultaten met QS (ClearLift – Alma Lasers) voor melasma (fig. 1 en 2) en donkere kringen rond de ogen (fig. 5). Dit apparaat is een fractionele (5 × 5 pixel) QS Nd:YAG 1.064-nm laser met een pulsduur van 20 ns, en de fluence varieert van 500 tot 1.200 mJ/p. Wat door licht beschadigde huid betreft, worden de beste resultaten waargenomen in het perioculaire gebied (fig. 6). Dr. Neiva heeft goede ervaring met het gebruik van de QS Nd:YAG (Spectra-Skintech) voor melasma (fig. 3 en 4).
Complicaties en nazorg bij Q-switched lasers
Omdat er lage energieën worden toegepast, is het optreden van postprocedurele complicaties zeer zeldzaam. Gewoonlijk verdwijnt erytheem binnen enkele minuten tot enkele uren en wordt geen oedeem waargenomen. Het risico op blaarvorming, PIH en hypopigmentatie is minimaal door de lage energie die bij de behandeling wordt gebruikt.
De auteurs benadrukken het belang van het gebruik van zonnebrand. Tijdens de behandeling kunnen 24 uur na elke sessie blekingscrèmes worden gebruikt.
Kernboodschappen
- Melasma is voor dermatologen vaak een therapeutisch uitdagende aandoening. Evenmin zijn de behandeling van donkere kringen en foto-vernieuwing eenvoudig te realiseren.
- Lasers hebben een aanzienlijke werkzaamheid aangetoond bij de behandeling van hyperpigmentatiestoornissen, zoals melasma en donkere kringen, door pigmentcellen selectief te vernietigen met een korte puls en lage fluence.
- Q-switched (QS) lasers, zoals de QS Nd:YAG-, QS-robyijn- en QS-alexandrietlasers, verdienen speciale aandacht vanwege hun recentelijk toenemende toepassing bij de behandeling van melasma, donkere kringen rond de ogen en foto-vernieuwing.
- Hoewel QS-lasers de beste werkzaamheid en veiligheid bieden bij het witter maken van laesies, kan combinatie met andere therapieën de behandeling van melasma, donkere kringen en foto-vernieuwing verbeteren.
Referenties
Alsaad SM, Ross EV, Mishra V, Miller L. A split-face study to document the safety and efficacy of clearance of melasma with a 5-ns Q-switched Nd:YAG laser versus a 50-ns Q-switched Nd:YAG laser. Lasers Surg Med. 2014;10:736–40.
Anderson RR, Parrish JA. Selective photothermolysis: precise microsurgery by selective absorption of pulsed radiation. Science. 1983;220:524–7.
Anderson RR, Margolis RJ, Watanabe S, et al. Selective photothermolysis of cutaneous pigmentation by Q-switched Nd:YAG laser pulses at 1064, 532, and 355 nm. J Invest Dermatol. 1989;93:28–32.
Arora P, Sarkar R, Garg V, Arya L. Lasers for treatment of melasma and post-inflammatory hyperpigmentation. J Cutan Aesthet Surg. 2012;5(2):93–103.
Balkrishnan R, McMichael AJ, Camacho FT, et al. Development and validation of a health-related quality of life instrument for women with melasma. Br J Dermatol. 2003;149:572–7.
Brown AS, Hussain M, Goldberg DJ. Treatment of melasma with low-fluence, large spot size, 1064-nm Q-switched neodymium-doped yttrium aluminium garnet (Nd:YAG) laser for the treatment of melasma in Fitzpatrick skin types II–IV. J Cosmet Laser Ther. 2011;13:280–2.
Chan NP, Ho SG, Shek SY, Yeung CK, Chan HH. A case series of facial depigmentation associated with low-fluence Q-switched 1,064-nm Nd:YAG laser for skin rejuvenation and melasma. Lasers Surg Med. 2010;42:712–9.
Choi M, Choi JW, Lee SY, et al. Low-dose 1064-nm Q-switched Nd:YAG laser for the treatment of melasma. J Dermatolog Treat. 2010;21(4):224–8.
Dominguez AR, Balkrishnan R, Ellzey AR, et al. Melasma in Latina patients: cross-cultural adaptation and validation of a quality-of-life questionnaire in Spanish language. J Am Acad Dermatol. 2006;55:59–66.
Dover J, Arndt K, Metelitsa A, et al. Picosecond 755-nm alexandrite laser for treatment of tattoos and benign pigmented lesions: a prospective trial. Lasers Surg Med. 2012;44:6.
Freitag FM, Cestari TF. What causes dark circles under the eyes? J Cosmet Dermatol. 2007;6:211–5.
Friedmann DP, Goldman MP. Dark circles: etiology and management options. Clin Plast Surg. 2015;42(1):33–50.
Goldberg DJ. Laser treatment of pigmented lesions. Dermatol Clin. 1997;15:397–406.
Goldberg DJ, Silapunt S. Histologic evaluation of a Q-switched Nd:YAG laser in the nonablative treatment of wrinkles. Dermatol Surg. 2001;27:744–6.
Grimes PE. Melasma: etiologic and therapeutic considerations. Arch Dermatol. 1995;131(12):1453–7.
Gupta AK, Gover MD, Nouri K, et al. The treatment of melasma: a review of clinical trials. J Am Acad Dermatol. 2006;55:1048–65.
Hilton S, Heise H, Buhren BA, Schrumpf H, Bolke E, Gerber PA. Treatment of melasma in Caucasian patients using a novel 694-nm Q-switched ruby fractional laser. Eur J Med Res. 2013;18:43.
Hong JS, Park SY, Seo KK, et al. Long-pulsed 1064-nm Nd:YAG laser treatment for wrinkle reduction and skin laxity: evaluation of new parameters. Int J Dermatol. 2014;16 Dec.
Jalaly NY, Valizadeh N, Barikbin B, Yousefi M. Low-power fractional CO2 laser versus low-fluence Q-switch 1064-nm Nd:YAG laser for treatment of melasma: a randomized, controlled, split-face study. Am J Clin Dermatol. 2014;15(4):357–63.
Jang WS, Lee CK, Kim BJ, et al. Efficacy of 694-nm Q-switched ruby fractional laser treatment of melasma in female Korean patients. Dermatol Surg. 2011;37(8):1133–40.
Jesitus J. Melasma may require aggressive combination therapy. Dermatol Times. 2014;11 Aug.
Kang HY, Kim JH, Goo BC. The dual toning technique for melasma treatment with the 1064-nm Nd:YAG laser: a preliminary study. Laser Ther. 2011;20(3):189–94.
Katsambas A, Antoniou CH. Melasma: classification and treatment. J Eur Acad Dermatol Venereol. 1995;4:217–23.
Kauvar AN. Successful treatment of melasma using a combination of microdermabrasion and Q-switched Nd:YAG lasers. Lasers Surg Med. 2012;44(2):117–24.
Kim EH, Kim YC, Lee ES, Kang HY. The vascular characteristics of melasma. J Dermatol Sci. 2007;46:111–6.
Kim MJ, Kim JS, Cho SB. Punctate leucoderma after melasma treatment using 1064-nm Q-switched Nd:YAG laser with low pulse energy. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2009;23(8):960–2.
Kim T, Cho SB, Oh SH. Punctate leucoderma after 1,064-nm Q-switched neodymium-doped yttrium aluminum garnet laser with low-fluence therapy: is it melanocytopenic or melanopenic? Dermatol Surg. 2010;36(11):1790–1.
Kopera D, Hohenleutner U, Landthaler M. Quality-switched ruby laser treatment of solar lentigines and Becker’s nevus: a histopathological and immunohistochemical study. Dermatology. 1997;194:338–43.
Lee MW. Combination 532-nm and 1064-nm lasers for noninvasive skin rejuvenation and toning. Arch Dermatol. 2003;139:1265–76.
Lee HI, Lim YY, Kim BJ, et al. Clinical pathologic efficacy of copper bromide plus/yellow laser (578 nm with 511 nm) for treatment of melasma in Asian patients. Dermatol Surg. 2010;36:885–93.
Mun JY, Jeong SY, Kim JH, et al. A low-fluence Q-switched Nd:YAG laser modifies the 3D structure of melanocytes and the ultrastructure of melanosomes by subcellular-selective photothermolysis. J Electron Microsc (Tokyo). 2011;60(1):11–8.
Nelson JS, Applebaum J. Treatment of superficial cutaneous pigmented lesions by melanin-specific selective photothermolysis using the Q-switched ruby laser. Ann Plast Surg. 1992;29(3):231–7.
Park JM, Tsao H, Tsao S. Combined use of intense pulsed light and Q-switched ruby laser for complex dyspigmentation among Asian patients. Lasers Surg Med. 2008;40(2):128–33.
Park KY, Kim DH, Kim HK, et al. A randomized, observer-blinded comparison of combined 1064-nm Q-switched neodymium-doped yttrium-aluminium-garnet laser plus 30% glycolic acid peel vs. laser monotherapy to treat melasma. Clin Exp Dermatol. 2011;36(8):864–70.
Polder KD, Landau JM, Vergilis-Kalner IJ, et al. Laser eradication of pigmented lesions: a review. Dermatol Surg. 2011;37(5):572–95.
Polnikorn N. Treatment of melasma, hyperpigmentation, rejuvenation and acne with RevLite. Whitepaper; 2011.
Rigopoulos D, Gregoriou S, Katsambas A. Hyperpigmentation and melasma. J Cosmet Dermatol. 2007;6:195–202.
Roberts WE. Periorbital hyperpigmentation: review of etiology, medical evaluation, and aesthetic treatment. J Drugs Dermatol. 2014;13(4):472–82.
Roh MR, Chung KY. Infraorbital dark circles: definition, causes, and treatment options. Dermatol Surg. 2009;35:1163–71.
Sarkar R, Arora P, Garg VK, Sonthalia S, Gokhale N. Melasma update. Indian Dermatol Online. 2014;5(4):426–35.
Schmults CD, Phelps R, Goldberg DJ. Nonablative facial remodeling: erythema reduction and histologic evidence of new collagen formation using a 300-microsecond 1064-nm Nd:YAG laser. Arch Dermatol. 2004;140:1373–6.
Se-Yeong J, Sung-Eun C, Jae-Bin S, H-Na P, Jee-Ho C, Il-Hwan K. New melasma treatment by collimated low-fluence Q-switched Nd:YAG laser. 2008. http://www.lutronic.com.
Sim JH, Park YL, Lee JS, Lee SY, Choi WB, Kim HJ, Lee JH. Treatment of melasma by low-fluence 1064-nm Q-switched Nd:YAG laser. J Dermatol Treat. 2014;25(3):212–7.
Stratigos AJ, Dover JS, Arndt KA. Laser treatment of pigmented lesions – 2000: how far have we gone? Arch Dermatol. 2000;136:915–21.
Suh KS, Sung JY, Roh HJ, Jeon YS, Kim YC, Kim ST. Efficacy of the 1064-nm Q-switched Nd:YAG laser in melasma. J Dermatol Treat. 2011;22(4):233–8.
Taylor CR, Anderson RR. Treatment of benign pigmented epidermal lesions by Q-switched ruby laser. Int J Dermatol. 1993;32:908–12.
Taylor CR, Anderson RR. Ineffective treatment of refractory melasma and postinflammatory hyperpigmentation by Q-switched ruby laser. J Dermatol Surg Oncol. 1994;20:592–7.
Wang CC, Chen CK. Effect of spot size and fluence on Q-switched alexandrite laser treatment for pigmentation in Asians: a randomized, double-blinded, split-face comparative trial. J Dermatolog Treat. 2012;23:333–8.
Wattanakrai P, Mornchan R, Eimpunth S. Low-fluence Q-switched neodymium-doped yttrium aluminum garnet (1,064-nm) laser for the treatment of facial melasma in Asians. Dermatol Surg. 2010;36(1):76–87.
Werlinger KD, Guevara IL, Gonzalez CM, et al. Prevalence of self-diagnosed melasma among premenopausal Latino women in Dallas and Fort Worth, Tex. Arch Dermatol. 2007;143:424–5.
Xu TH, Yang ZH, Li YH, et al. Treatment of infraorbital dark circles using a low-fluence Q-switched 1,064-nm laser. Dermatol Surg. 2011;37(6):797–803.
Yaghmai D, Garden JM, Bakus AD, et al. Photodamage therapy using an electro-optic Q-switched Nd:YAG laser. Lasers Surg Med. 2010;42(8):699–705.
Zhou X, Gold MH, Lu Z, et al. Efficacy and safety of Q-switched 1,064-nm neodymium-doped yttrium aluminum garnet laser treatment of melasma. Dermatol Surg. 2011;37(7):962–70.