Photodynamic Therapy for Acne


Fotodynamische therapie bij acne

Ann-Marie Wennberg Larkö Vakgroep Dermatologie en Venereologie, Instituut voor Klinische Wetenschappen, Sahlgrenska Academie, Universiteit van Göteborg, 413 45 Göteborg, Zweden

Samenvatting

Acne is een veelvoorkomende ziekte die een groot deel van de jonge bevolking treft. Veelvoorkomende behandelingen voor matige acne zijn orale antibiotica. Deze brengen echter een verhoogd risico op antibioticaresistentie met zich mee. Bovendien kunnen de milieueffecten van deze geneesmiddelen ernstig zijn. Daarom is er een alternatief voor de behandeling van matige acne. Fotodynamische therapie (PDT) lijkt een goed effect te hebben. Wel moeten de behandelparameters verder worden uitgewerkt, evenals mogelijk de keuze van de fotosensitizer in de toekomst. Pijn is een hinderlijke bijwerking, maar kan met eenvoudige maatregelen worden beheerst.

Trefwoorden  AcneAntibioticaFotodynamische therapieBacteriële resistentieMilieurisico's

Introductie

Acne is een veelvoorkomende huidaandoening die voornamelijk adolescenten treft, maar ook volwassenen. Comedones raken ontstoken en soms ontstaat cystische acne. Acne leidt tot veel leed op een gevoelige leeftijd. Patiënten met acne hebben een hoger werkloosheidspercentage vergeleken met personen met een gezonde huid (Cunliffe 1986). Er is geen algemeen geaccepteerd graderingssysteem voor acne. In de klinische praktijk is dit echter minder een probleem.

Matige tot ernstige acne wordt vaak behandeld met systemische antibiotica, vooral tetracyclines. Dit kan leiden tot bacteriële resistentie en gevolgen hebben voor het milieu, omdat tetracyclines in de natuur niet gemakkelijk afbreken. Er lijkt een verband te bestaan tussen bacteriële resistentie en slechte behandelresultaten (Thiboutot 2011).

Relevante etiologie

De pilosebaceuze eenheid is het doelorgaan. De talgsecretie is verhoogd, en P. acnes produceert lipase die triglyceriden afbreekt tot glycerol en vetzuren met ontstekingsbevorderende eigenschappen. P. acnes scheidt ook porfyrines uit die lichtgevoelig zijn. Zichtbaar licht en fotodynamische therapie kunnen daardoor een fotochemische reactie induceren en P. acnes verminderen (Hongcharu et al. 2000). Dit wordt echter betwist (Guffey en Wilborn 2006).

Fotodynamische therapie (PDT)

Het basisprincipe is dat een fotosensitizer zich concentreert in snel proliferende cellen. De sensitizer wordt vervolgens omgezet in lichtgevoelige porfyrines. Bij blootstelling aan licht vindt via energieoverdracht een fotochemische reactie plaats met zuurstof, waarbij singletzuurstof wordt geproduceerd. Daardoor ontstaan vrije radicalen en treedt celdood op (Dougherty et al. 1978).

De meest gebruikte fotosensitizer is delta-aminolevulinezuur (ALA). Verschillende andere derivaten worden ook gebruikt of uitgeprobeerd (Song et al. 2014). Zie hieronder.

ALA en zijn derivaten worden voornamelijk gebruikt voor de behandeling van huidkanker of voorstadia daarvan: actinische keratose, oppervlakkig basaalcelcarcinoom en plaveiselcelcarcinoom in situ. Klinische resultaten zijn goed voor dunne laesies, maar dikkere tumoren zijn moeilijker te behandelen, bijvoorbeeld nodulaire basaalcelcarcinomen (Sandberg et al. 2008).

De methylester van ALA (MAL) wordt momenteel waarschijnlijk het meest gebruikt. MAL wordt gedëesterificeerd tot ALA. MAL is lipofieler dan ALA en er wordt gesuggereerd dat het selectiever is. Het is echter de vraag of er een significant verschil is in transdermale penetratie tussen ALA en MAL. Onlangs werd een nieuwe formulering geïntroduceerd, BF-200. Deze zou effectiever kunnen zijn dan ALA bij tumorbehandeling (Neittaanmaki-Perttu et al. 2014).

De snelheidsbeperkende stappen in de heemvorming zijn ALA-synthetase en ferrochelatase. Exogene toepassing van ALA omzeilt het eerste snelheidsbeperkende enzym. Daardoor vindt accumulatie van protoporfyrine IX (PpIX) plaats, doordat ferrochelatase waarschijnlijk is gedownreguleerd. Dit proces vindt plaats in talgcellen. Het lijkt erop dat het intracellulaire doelwit de mitochondriën zijn (Peng et al. 1992). Het proces is zuurstofafhankelijk en zuurstofuitputting leidt tot minder weefselschade (Ericson et al. 2003).

Werkingsmechanisme bij acne

P. acnes produceert zelf kleine hoeveelheden porfyrines (Romiti et al. 2000). Dit is zichtbaar als fluorescentie bij bestraling van een huidgebied met UVA. Bestraling met blauw of rood licht leidt tot excitatie van de endogeen geproduceerde porfyrines en vorming van singletzuurstof. Dit resulteert in de dood van bacteriën.

Het aanbrengen van ALA of zijn derivaten leidt tot vorming van PpIX en accumulatie in talgcellen. Opnieuw wordt singletzuurstof gevormd in aanwezigheid van zuurstof en worden de talgcellen aangetast. In sommige onderzoeken nam de talgproductie af, in andere onderzoeken werd dit niet gevonden (Hongcharu et al. 2000; Horfelt et al. 2007).

Meer dan vijftien jaar geleden werd PDT-behandeling van acne besproken (Hongcharu et al. 2000). Zij rapporteerden goede effecten van PDT bij acne en toonden een verminderde talguitscheiding aan als gevolg van beschadigde talgklieren. Anderen vonden geen verminderde talguitscheiding (Horfelt et al. 2007; Pollock et al. 2004). Muizenonderzoek heeft ook aangegeven dat ALA bij voorkeur door de talgklieren wordt opgenomen (Divaris et al. 1990).

Rood licht heeft een betere weefselpenetratie dan blauw licht of UV. Er is gesuggereerd dat rood licht ook ontstekingsremmende eigenschappen heeft bij acne (Na en Suh 2007).

Blauw licht lijkt de meest effectieve golflengte voor het fotoactiveren van P. acnes. Het lijkt erop dat blauw licht alleen gunstig kan zijn bij acne (Morton et al. 2005). Rood en blauw licht kunnen ook worden gecombineerd (Papageorgiou et al. 2000).

Jeong et al. hebben aangetoond dat lokale ALA-PDT bij acne apoptose van talgcellen kan induceren (Jeong et al. 2011).

Kosaka et al. toonden aan dat gerichte schade aan talgklieren kan worden bereikt met ALA-PDT (Kosaka et al. 2011).

Lichtbronnen voor PDT

Zowel lasers als niet-coherente lichtbronnen kunnen worden gebruikt (Zheng et al. 2014). Het voordeel van niet-coherente lichtbronnen is dat ze goedkoop en eenvoudig zijn. LED-lichtbronnen zijn in het dagelijks leven echter gebruikelijker geworden en extreem goedkoop als pointers, LED-verlichting thuis, autokoplampen, enz. Helaas zijn LED-lichtbronnen voor behandeling om verschillende redenen vrij kostbaar. Men kan argumenten aandragen vóór breedbandlichtbronnen, maar ook ertegen. Een voordeel is dat een groter deel van het absorptiespectrum wordt benut; een nadeel is dat ze meer warmte produceren.

Lasers produceren coherent, monochromatisch licht dat exact kan overeenkomen met het absorptiespectrum van porfyrines. Het bestraalde gebied is meestal klein, wat een nadeel is. Ook zijn de bijzondere eigenschappen van laserstraling, zoals coherentie, niet nodig.

Aan blootstelling aan verschillende golflengten is een gunstig effect toegeschreven (Sadick 2009). Het effect van zonlicht is waarschijnlijk zowel toe te schrijven aan bacteriële vernietiging als aan immunosuppressie door het effect op Langerhanscellen. Waarschijnlijk is voornamelijk het UVA-deel actief. UVB dringt minder goed door in weefsel en komt niet overeen met de absorptieband van porfyrines.

Zichtbaar licht alleen heeft een effect op acne aangetoond (Sigurdsson et al. 1997).

Klinische resultaten

Verschillende auteurs hebben goede resultaten gerapporteerd na ALA-PDT voor acne (Hongcharu et al. 2000; Horfelt et al. 2007).

Onlangs werd een nieuw LED-apparaat geïntroduceerd met groen en rood licht (Dong et al. 2015). Het algehele werkzaamheidspercentage was 90% bij 46 patiënten met matige tot ernstige acne. Zij stellen dat gepulseerde lichtbronnen mogelijk minder effectief zijn door onvoldoende zuurstof. Het gebruik van kortere golflengten kan pijn verminderen.

Ying et al. publiceerden onlangs goede resultaten na PDT-behandeling van acne. Zij gebruikten 5% ALA bij 21 patiënten met ernstige acne en een LED-lichtbron die uitzond bij 633 nm. Het totale werkzaamheidspercentage was 85%.

Japanse onderzoeken hebben een goed effect van PDT op acne aangetoond, maar breedbandlichtbronnen kunnen meer pijn veroorzaken (Asayama-Kosaka et al. 2014).

Onlangs bespraken Das en Reynolds vorderingen in de pathogenese van acne en implicaties voor de therapie (Das 2014). Zij bespreken verschillende golflengten en verschillende lichtbronnen. Infraroodlasers kunnen de talgklieren minimaliseren of lipiden beïnvloeden (Das en Reynolds 2014).

Zowel zichtbaar licht als ALA hebben een effect op acne aangetoond. Pinto et al. vergeleken de werkzaamheid van rood licht alleen en MAL-PDT voor lichte en matige acne. MAL-PDT had een snellere werking en een hoger responspercentage dan rood licht alleen (Pinto et al. 2013).

Mei X et al. vergeleken in een recent onderzoek ALA-IPL-PDT-fotodynamische therapie met IPL. ALA-IPL-PDT bleek superieur, zowel wat betreft het totale aantal laesies als het aantal inflammatoire en niet-inflammatoire laesies (Mei et al. 2013).

Acnebehandeling met MAL-PDT met rood licht versus IPL is ook vergeleken. Patiënten reageerden eerder op rood licht, maar beide therapeutische regimes waren effectief (Hong et al. 2013).

Haedersdal, Togsverd-Bo en Wulf bestudeerden in 2008 verschillende lichtbronnen in een review. Zij concludeerden dat veel therapeutische regimes actief kunnen zijn, maar dat de resultaten voor MAL-PDT beter zijn dan voor optische therapieën (Haedersdal et al. 2008).

Daarentegen vonden Horfelt et al. een jaar later dat eenmalige behandeling met een lage dosis rood licht even werkzaam is als MAL-PDT voor de behandeling van acne (Horfelt et al. 2009).

Zheng et al. maakten onlangs een review van fotodynamische therapie bij acne (Zheng et al. 2014). Zij bestudeerden 14 gerandomiseerde klinische onderzoeken met in totaal 492 patiënten. Zij concludeerden dat verschillende fotosensitizers kunnen worden gebruikt. Waarschijnlijk is ALA plus rood licht de optimale keuze, maar verder onderzoek is gerechtvaardigd.

Linkner et al. evalueerden de werkzaamheid van ALA-PDT en microdermabrasie voor acnelittekens. Zij vonden een goed effect (Linkner et al. 2014). Eerst werd microdermabrasie uitgevoerd, daarna PDT. De bijwerkingen waren gering.

Een combinatie van ALA-PDT en een ablatieve fractionele Er:YAG-laser is ook uitgeprobeerd bij ernstige acne (Yin et al. 2014). Zij evalueerden de werkzaamheid van de combinatie van ALA-PDT en fractionele Er:YAG-laser voor littekenvormende laesies bij ernstige acne. Aanvankelijk werden patiënten viermaal behandeld met ALA-PDT met tussenpozen van 10 dagen. Daarna kregen zij vijfmaal laserbehandeling met tussenpozen van vier weken. De littekens namen significant af.

Liu et al. (Liu et al. 2014) toonden een goed effect aan op acne met PDT, intens gepulseerd licht (IPL) en blauw-rood lichtgevende diode (LED)-behandeling van matige tot ernstige acne (Liu et al. 2014). Honderdvijftig patiënten werden in het onderzoek opgenomen. PDT gaf snellere klaring, maar ging gepaard met meer pijn dan IPL.

Interessant genoeg lijkt ALA-PDT een antibacterieel effect te hebben (Li et al. 2013). ALA-PDT zou mogelijk kunnen worden gebruikt bij antibioticaresistentie om de biofilm te verminderen.

Een typisch geval wordt getoond in Fig. 1a, b, vóór en na twee PDT-behandelingssessies.

(a) Gezichtsacne vóór fotodynamische therapie; (b) dezelfde patiënt vier weken na twee sessies PDT, met klaring van de laesies
Fig. 1 (a) Vóór PDT. (b) Vier weken na twee sessies PDT

Bijwerkingen van PDT

Kortetermijnbijwerkingen zijn onder meer erytheem en pijn. Dit wordt vaak ervaren als een stekend en branderig gevoel. Het pijngevoel is vaak individueel bepaald, maar hoe groter het behandelde gebied, des te erger is de pijn (Grapengiesser et al. 2002). Mannen lijken ook meer pijn te hebben. Soms ontstaan blaren.

Het pijnmechanisme is niet volledig opgehelderd. Pijnbeheersing wordt vaak bereikt met een ventilator of koud water. Paoli et al. hebben zenuwblokkades gebruikt met goede resultaten (Paoli et al. 2008). MAL-PDT kan minder pijnlijk zijn dan ALA-PDT (Wiegell en Wulf 2006).

Bijwerkingen op de lange termijn zijn tot nu toe niet waargenomen, maar een zeker carcinogeen effect kan niet worden uitgesloten, hoewel er geen overtuigend bewijs is (Ibbotson 2011).

Andere fotosensitizers dan ALA

Naast ALA worden ook andere derivaten gebruikt. Een recent onderzoek toonde een goed effect aan van chlorofyl-a als fotosensitizer (Song et al. 2014). Ook waren de bijwerkingen minimaal. De absorptiepieken van chlorofyl liggen bij 430 en 662 nm. Daarom werden in dit onderzoek blauw en rood licht gebruikt om overeen te komen met de absorptiepieken van chlorofyl. Zelfs de talgproductie nam af. De incubatietijd is significant korter met chlorofyl in vergelijking met ALA en MAL.

Indol-3-azijnzuur (IAA) in combinatie met groen licht is ook gebruikt, en het effect is goed en de procedure relatief pijnloos. Vijfentwintig patiënten werden in het onderzoek opgenomen. IAA werd 15 minuten onder occlusie gelaten en vervolgens werd 15 minuten groen licht gegeven. Ook de talguitscheiding nam af (Jang et al. 2011).

Ook indocyaninegroen is gebruikt met gunstige resultaten (Jang et al. 2011). Vierendertig patiënten namen deel. De ene helft van het gezicht werd behandeld met indocyaninegroen en 805 nm-straling, de andere helft met indol-3-azijnzuur en groen licht (520 nm). Er traden weinig bijwerkingen op.

Plaats in de therapie

Acne kan op verschillende manieren worden behandeld. Bij lichte tot matige acne kunnen lokale preparaten volstaan. Bij ernstigere acne worden vaak antibiotica geadviseerd. Helaas zijn bacteriële resistentie en milieuproblemen een groot probleem geworden.

Daarom is er behoefte aan behandelalternatieven voor antibiotica. PDT kan zo'n alternatief zijn. De meeste gegevens zijn verzameld over ALA-PDT en MAL-PDT, maar nieuwe fotosensitizers lijken een alternatief te worden. Meer onderzoek is nodig om de juiste doseringsschema's en wijze van lichttoediening te verduidelijken. PDT zou in de toekomst wellicht vaker kunnen worden toegepast bij acne.

Kernboodschappen

  1. P. acnes produceert zelf kleine hoeveelheden porfyrines. Bestraling met blauw of rood licht leidt tot excitatie van de endogeen geproduceerde porfyrines en vorming van singletzuurstof, met de dood van bacteriën tot gevolg.
  2. PDT bevordert gerichte schade aan de talgklieren, waardoor de talguitscheiding afneemt.
  3. Rood licht heeft een betere weefselpenetratie dan blauw licht of UV. Er is gesuggereerd dat rood licht ook ontstekingsremmende eigenschappen heeft bij acne.
  4. Blauw licht lijkt de meest effectieve golflengte voor het fotoactiveren van P. acnes. Het lijkt erop dat blauw licht alleen gunstig kan zijn bij acne. Rood en blauw licht kunnen ook worden gecombineerd.
  5. Fotodynamische therapie lijkt effectief te zijn bij matige acne en kan een alternatief blijken voor orale antibiotica bij de behandeling van acne.

Referenties

Asayama-Kosaka S, Akilov OE, Kawana S. Photodynamic therapy with 5% delta-aminolevulinic acid is safe and effective treatment of acne vulgaris in Japanese patients. Laser Therapy. 2014;23(2):115–20.

Cunliffe WJ. Acne and unemployment. Br J Dermatol. 1986;115(3):386.

Das S, Reynolds RV. Recent advances in acne pathogenesis: implications for therapy. Am J Clin Dermatol. 2014;15(6):479–88.

Divaris DX, Kennedy JC, Pottier RH. Phototoxic damage to sebaceous glands and hair follicles of mice after systemic administration of 5-aminolevulinic acid correlates with localized protoporphyrin IX fluorescence. Am J Pathol. 1990;136(4):891–7.

Dong Y et al. A new LED device used for photodynamic therapy in treatment of moderate to severe acne vulgaris. Photodiagnosis Photodyn Ther. 2016;13:188–95. doi: 10.1016/j.pdpdt.2015.06.007. Epub 2015 Jun 23.

Dougherty TJ, et al. Photoradiation therapy for the treatment of malignant tumors. Cancer Res. 1978;38(8):2628–35.

Ericson MB, et al. Fluorescence contrast and threshold limit: implications for photodynamic diagnosis of basal cell carcinoma. J Photochem Photobiol B. 2003;69(2):121–7.

Grapengiesser S, et al. Pain caused by photodynamic therapy of skin cancer. Clin Exp Dermatol. 2002;27(6):493–7.

Guffey JS, Wilborn J. In vitro bactericidal effects of 405-nm and 470-nm blue light. Photomed Laser Surg. 2006;24(6):684–8.

Haedersdal M, Togsverd-Bo K, Wulf HC. Evidence-based review of lasers, light sources and photodynamic therapy in the treatment of acne vulgaris. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2008;22(3):267–78.

Hong JS, et al. Acne treatment by methyl aminolevulinate photodynamic therapy with red light vs. intense pulsed light. Int J Dermatol. 2013;52(5):614–9.

Hongcharu W, et al. Topical ALA-photodynamic therapy for the treatment of acne vulgaris. J Invest Dermatol. 2000;115(2):183–92.

Horfelt C, et al. Photodynamic therapy for acne vulgaris: a pilot study of the dose-response and mechanism of action. Acta Derm Venereol. 2007;87(4):325–9.

Horfelt C, et al. Single low-dose red light is as efficacious as methyl-aminolevulinate – photodynamic therapy for treatment of acne: clinical assessment and fluorescence monitoring. Acta Derm Venereol. 2009;89(4):372–8.

Ibbotson SH. Adverse effects of topical photodynamic therapy. Photodermatol Photoimmunol Photomed. 2011;27(3):116–30.

Jang MS, et al. A comparative split-face study of photodynamic therapy with indocyanine green and indole-3-acetic acid for the treatment of acne vulgaris. Br J Dermatol. 2011;165(5):1095–100.

Jeong E, et al. Topical ALA-photodynamic therapy for acne can induce apoptosis of sebocytes and down-regulate their TLR-2 and TLR-4 expression. Ann Dermatol. 2011;23(1):23–32.

Kosaka S, et al. Targeting of sebaceous glands by delta-aminolevulinic acid-based photodynamic therapy: an in vivo study. Lasers Surg Med. 2011;43(5):376–81.

Li X, et al. Effects of 5-aminolevulinic acid-mediated photodynamic therapy on antibiotic-resistant staphylococcal biofilm: an in vitro study. J Surg Res. 2013;184(2):1013–21.

Linkner RV, et al. Evaluating the efficacy of photodynamic therapy with 20% aminolevulinic acid and microdermabrasion as a combination treatment regimen for acne scarring: a split-face, randomized, double-blind pilot study. J Clin Aesth Dermatol. 2014;7(5):32–5.

Liu LH, et al. Randomized trial of three phototherapy methods for the treatment of acne vulgaris in Chinese patients. Photodermatol Photoimmunol Photomed. 2014;30(5):246–53.

Mei X, Shi W, Piao Y. Effectiveness of photodynamic therapy with topical 5-aminolevulinic acid and intense pulsed light in Chinese acne vulgaris patients. Photodermatol Photoimmunol Photomed. 2013;29(2):90–6.

Morton CA, et al. An open study to determine the efficacy of blue light in the treatment of mild to moderate acne. J Dermatolog Treat. 2005;16(4):219–23.

Na JI, Suh DH. Red light phototherapy alone is effective for acne vulgaris: randomized, single-blinded clinical trial. Dermatol Surg. 2007;33(10):1228–33. discussion 1233.

Neittaanmaki-Perttu N, et al. Daylight photodynamic therapy for actinic keratoses: a randomized double-blinded nonsponsored prospective study comparing 5-aminolaevulinic acid nanoemulsion (BF-200) with methyl-5-aminolaevulinate. Br J Dermatol. 2014;171(5):1172–80.

Paoli J, et al. Nerve blocks provide effective pain relief during topical photodynamic therapy for extensive facial actinic keratoses. Clin Exp Dermatol. 2008;33(5):559–64.

Papageorgiou P, Katsambas A, Chu A. Phototherapy with blue (415 nm) and red (660 nm) light in the treatment of acne vulgaris. Br J Dermatol. 2000;142(5):973–8.

Peng Q, et al. Distribution and photosensitizing efficiency of porphyrins induced by application of exogenous 5-aminolevulinic acid in mice bearing mammary carcinoma. Int J Cancer. 1992;52(3):433–43.

Pinto C, et al. Efficacy of red light alone and methyl-aminolaevulinate-photodynamic therapy for the treatment of mild and moderate facial acne. Indian J Dermatol Venereol Leprol. 2013;79(1):77–82.

Pollock B, et al. Topical aminolaevulinic acid-photodynamic therapy for the treatment of acne vulgaris: a study of clinical efficacy and mechanism of action. Br J Dermatol. 2004;151(3):616–22.

Romiti R, et al. High-performance liquid chromatography analysis of porphyrins in Propionibacterium acnes. Arch Dermatol Res. 2000;292(6):320–2.

Sadick N. A study to determine the effect of combination blue (415 nm) and near-infrared (830 nm) light-emitting diode (LED) therapy for moderate acne vulgaris. J Cosmet Laser Ther. 2009;11(2):125–8.

Sandberg C, et al. Bioavailability of aminolaevulinic acid and methylaminolaevulinate in basal cell carcinomas: a perfusion study using microdialysis in vivo. Br J Dermatol. 2008;159(5):1170–6.

Sigurdsson V, Knulst AC, van Weelden H. Phototherapy of acne vulgaris with visible light. Dermatology. 1997;194(3):256–60.

Song BH, et al. Photodynamic therapy using chlorophyll-a in the treatment of acne vulgaris: a randomized, single-blind, split-face study. J Am Acad Dermatol. 2014;71(4):764–71.

Thiboutot D. Dermatologists do not yet fully understand the clinical significance of antibiotic use and bacterial resistance in patients with acne: comment on “Antibiotics, acne, and Staphylococcus aureus colonization. Arch Dermatol. 2011;147(8):921–2.

Wiegell SR, Wulf HC. Photodynamic therapy of acne vulgaris using 5-aminolevulinic acid versus methyl aminolevulinate. J Am Acad Dermatol. 2006;54(4):647–51.

Yin R, et al. Combination ALA-PDT and ablative fractional Er:YAG laser (2,940 nm) on the treatment of severe acne. Lasers Surg Med. 2014;46(3):165–72.

Zheng W, et al. Evidence-based review of photodynamic therapy in the treatment of acne. Eur J Dermatol. 2014;24(4):444–56.

This site uses cookies

We use cookies to collect information about how you use this site. We use this information to make the website work as well as possible and improve our services.