Laser Treatment of Vascular Lesions
Laserbehandeling van vasculaire laesies
Andréia S. Fogaça Dermatologie/Geneeskunde, Universiteit Santo Amaro (UNISA), São Paulo, São Paulo, Brazilië
Samenvatting
Laserchirurgie is de voorkeursbehandeling geworden voor veel vasculaire laesies. De meest voorkomende indicaties zijn vasculaire anomalieën, waaronder wijnvlekken en hemangiomen, evenals gelaatserytheem en teleangiëctasieën. In dit hoofdstuk bespreken we verschillende soorten lasers en hun indicaties, resultaten en bijwerkingen.
Trefwoorden Vasculaire laesiesOxyhemoglobineDeoxyhemoglobineMethemoglobinePulsedye-laserKTP-laserNabij-infraroodstraling
Introductie
Een van de eerste toepassingen van lasers in de dermatologie was het verwijderen van vasculaire laesies, gebruikmakend van de theorie van selectieve fotothermolyse, geïntroduceerd door Anderson en Parrish in 1983 (Anderson en Parrish 1983). Drie componenten zijn nodig voor selectieve fotothermolyse: (1) een lasergolflengte met preferentiële absorptie door de doelchromofoor, (2) een geschikte pulsduur afgestemd op de grootte van het doelwit, en (3) een fluence die zowel het doelwit behandelt als niet-specifiek thermisch letsel minimaliseert. De klassieke doelchromofoor voor vasculaire laesies is oxyhemoglobine, met de grootste absorptiepieken bij 418, 542 en 577 nm. Het laserlicht wordt geabsorbeerd door oxyhemoglobine en omgezet in warmte, die wordt overgedragen op de vaatwand en stolling en vaatafsluiting veroorzaakt. Andere hemoglobinesoorten worden recenter geschikt bevonden als doelwit, afhankelijk van de vasculaire laesie. Dit zijn deoxyhemoglobine en methemoglobine. Bij deoxyhemoglobine is de grootste absorptiepiek 755 nm; deze wordt gebruikt voor refractaire of hypertrofische wijnvlekken (PWS), een venocapillaire misvorming.
De eerste lasers voor de behandeling van vasculaire laesies waren CO2- en argonlasers. De argonlaser bij 488 en 515 nm had een hoge absorptiecoëfficiënt voor hemoglobine (HgB), maar de pulsduren (continue golf) waren langer dan de thermische relaxatietijd van de beoogde bloedvaten, en bij afwezigheid van oppervlakte-/epidermale koeling leidde de hoge absorptie door epidermale melanine tot een hoog risico op hypopigmentatie en littekenvorming.
In 1968 toonden dr. Leon Goldman en collega's de histopathologie aan van de laserbehandeling van wijnvleklaesies (Solomon et al. 1968).
Hoewel Goldman nauwkeurig voorspelde dat vasculaire laesies selectief konden worden verwarmd, was de pulsedye-laser (PDL) in 1986 de eerste laser die aantoonde dat deze selectiviteit effectief was. Aanvankelijk werd deze ontwikkeld op 577 nm om de gele absorptiepiek van oxyhemoglobine te benutten. Momenteel zijn PDL-lasers verschoven naar 585 nm en 595 nm, wat een penetratiediepte van ongeveer 1,16 mm mogelijk maakt.
In het algemeen kunnen vasculaire lasertechnologieën worden onderverdeeld in drie spectrale gebieden (Grafiek 1):
- groen-gele (GY) lichtbronnen, zoals PDL (pulsedye-laser/585, 595 nm) en KTP (kaliumtitanylfosfaatlaser, 532 nm);
- de diodelaser (800 nm) en alexandrietlaser (755 nm);
- nabij-infraroodstraling (NIR), lasers met een lagere verhouding van melanine- tot HgB-absorptie en diepere penetratie (940, 980 en 1064 nm).
Samenvattend: kleinere laesies bij een lichte huid worden behandeld met GY-lichtbronnen, en grotere laesies bij een donkere huid met NIR-lasers.
Apparaten met intens gepulseerd licht (IPL) zenden polychromatisch, niet-coherent breedbandlicht uit van 420 tot 1400 nm met variabele pulsduren, kunnen alle HgB-pieken bestrijken en kunnen niet in een van de drie genoemde categorieën worden ondergebracht.
Er zijn alternatieven voor de behandeling van vasculaire laesies, zoals ablatieve lasers (CO2) of fotodynamische therapie (PDT).
Met de microanatomie van de vasculaire laesie moet altijd rekening worden gehouden.
Laserparameters
Golflengte
Doorgaans is de golflengte de eerste parameter waarmee rekening moet worden gehouden; deze moet worden gekozen om drie doelen te bereiken: (1) absorptie door het vasculaire doelwit (de O2-verzadiging van bloed in de huid varieert van 50% tot 80%); de pieken van oxy-HgB-absorptie liggen bij 418, 542 en 577 nm, met een kleinere piek bij 940 nm (Anderson en Parrish 1981a); (2) om het melaninedoelwit te vermijden bij patiënten met een donkere huid, kan de Nd:YAG-laser bij 1064 nm worden gebruikt (melanineabsorptie is veel lager dan bij GY-licht); (3) het bereiken van de gewenste penetratiediepte.
De lasers die worden gebruikt voor de behandeling van vasculaire laesies, hebben golflengten die goed door hemoglobine worden geabsorbeerd. We moeten ons echter bewust zijn van gelijktijdige absorptie door melanine, die maximaal is bij korte golflengten (Anderson en Parrish 1981b). Dit kan leiden tot ongewenste klinische effecten zoals hypopigmentatie, vooral bij de behandeling van personen met donkere huidtypes. Omdat melanine in normaal gepigmenteerde huid zich in de epidermis bevindt, kan oververhitting van de melanosomen zelfs epidermale necrose veroorzaken, wat klinisch tot blaarvorming of op langere termijn zelfs littekenvorming leidt.
Daarnaast wordt de penetratiediepte ook voornamelijk bepaald door de golflengte. In het algemeen hebben langere golflengten minder verstrooiing en een grotere penetratiediepte. Theoretisch verdienen langere golflengten daarom de voorkeur voor diepere en grotere vasculaire laesies zoals reticulaire venen, terwijl kortere golflengten geschikt kunnen zijn voor oppervlakkige vasculaire laesies zoals teleangiëctasieën.
Pulsduur
De ideale pulsduur moet gelijk zijn aan of slechts iets langer zijn dan de thermische relaxatietijd (de tijd die het verwarmde weefsel nodig heeft om ongeveer de helft van zijn warmte te verliezen). Zeer korte pulsen beperken de warmte niet alleen tot de vaten, maar ook tot de erytrocyten. Bijgevolg is de thermische opsluiting overmatig en worden in het behandelde gebied gelokaliseerde vaatruptuur en intravasculaire trombose waargenomen. Bij langere pulsen (6–40 ms) worden intravasculaire trombose en puntvormige purpura verminderd, omdat zachte verwarming leidt tot vaatwandstenose en trombose van de grotere vaten, maar niet van de microvaten die wijdverspreide purpura veroorzaken (Tabel 1).
| Diameters (μm) | Tr (ms) |
|---|---|
| 10 | 0.048 |
| 20 | 0.19 |
| 50 | 1.2 |
| 100 | 4.8 |
| 200 | 19.0 |
| 300 | 42.6 |
Spotgrootte
Grotere spots vergroten het aantal fotonen dat dieper in de dermis doordringt in vergelijking met kleinere spots. Bij dezelfde fluence zal een grotere spot echter meer epidermale schade en pijn veroorzaken. De regel is dat grotere spots gepaard moeten gaan met lagere fluences dan hun tegenhangers met kleine spots.
Oppervlaktekoeling
Epidermale koeling werd in de jaren negentig geïntroduceerd om de epidermis te beschermen en pigmentveranderingen en epidermale necrose te minimaliseren. Bij de behandeling van alle vasculaire laesies is koeling van het huidoppervlak cruciaal om epidermale schade te minimaliseren, een hoge energiedichtheid mogelijk te maken en het bij de behandeling horende ongemak te beperken (Nelson et al. 1995). Samenvattend zijn er drie soorten oppervlaktekoeling:
- Cryogeenspray (stikstof of tetrafluorethaan): een aanzienlijke verlaging van de pijnscore kan worden bereikt wanneer adequate dynamische koeling wordt gebruikt (in de orde van tientallen milliseconden). Nadelen van de spray zijn de mogelijkheid van pigmentveranderingen (overmatige koeling) en de noodzaak om cryogeenpatronen aan te schaffen.
- Contactkoeling (saffieren vensters of een koperen plaat) die tijdens de laserbehandeling op de huid wordt geplaatst. De belangrijkste voorzorgsmaatregel is sterke compressie van de vasculaire laesie te vermijden. Risico's van contactkoeling zijn beslaan en slecht contact.
- Gekoelde luchtkoeling (koelapparaten) werkt goed, maar vereist een tweede hand om het apparaat bij het oppervlak te houden of een accessoire waarmee bediening met één hand mogelijk is. Luchtkoeling heeft het voordeel dat het apparaat voor verschillende procedures en voor grote huidoppervlakken kan worden gebruikt. Voorzichtigheid is echter geboden, vooral bij patiënten met donkere huidtypes. Post-inflammatoire hyperpigmentatie ten gevolge van luchtkoeling is breed gerapporteerd (Manuskiatti et al. 2007).
Fysiologische invloeden
Oppervlakkige vaten
Oppervlakkige vaten die zich boven de diepe vaten bevinden, werken als een schild en verminderen de effectiviteit van de behandeling. Daarom moeten deze vaten eerst worden behandeld voor betere resultaten.
Huidtemperatuur, vaatverwijding en bloedstroom
Een lage temperatuur van de huid boven het te behandelen gebied vereist een iets hogere fluence om een goed effect te bereiken (purpureuze reactie). Er wordt ook beschreven dat een hoge temperatuur met verhoogde bloedstroom in het doelwit het behandeleffect kan verbeteren. Daarentegen lijken vaatverwijding, zuigkracht, druk of door UVB geïnduceerd erytheem geen invloed te hebben op de klinische respons (Paul et al. 1983; Aguilar et al. 2012).
Vasculaire lasers en lichtbronnen
Pulsedye-laser (PDL: 577, 585 en 595 nm)
Pulsedye-lasers gebruiken een rhodaminekleurstof, opgelost in een oplosmiddel en gepompt door een flitslamp. De PDL was de eerste „test” voor selectieve fotothermolyse (SPT). De eerste PDL's waren traag (0,5 Hz of minder), uitgerust met slechts een spot met kleine diameter (3–5 mm), zonder koeling, en gebruikten een golflengte van 577 nm nabij een van de pieken van oxy-HgB-absorptie. In de loop van de jaren 1981 tot 1990 werd de golflengte gewijzigd in 585 nm. Later werden koelapparaten toegevoegd en werd de lasergolflengte opnieuw verhoogd naar 595 nm om de epidermale/vasculaire penetratie verder te vergroten.
Pulsedye-lasers zijn veilig en effectief gebleken bij de behandeling van diverse vasculaire laesies, waaronder wijnvlekken (Faurschou et al. 2011). Dierickx et al. identificeerden 1–10 ms als ideale pulsduur voor de behandeling van wijnvlekken. In de praktijk begint de behandeling vaak bij 1,5 ms, maar dit kan worden verlaagd tot 0,45 ms en verhoogd tot 6 ms. Te overwegen parameters zijn een spotgrootte van 7–10 mm, een pulsduur van 0,45–6 ms en een fluence van 5,5–9,5 J/cm2 met passende epidermale koeling. Lagere energieën worden gebruikt voor grotere spots met kortere pulsduren. Langere pulsduren zijn raadzaam bij donkere huidtypes. De behandeling moet beginnen met lagere energieën, die kunnen worden verhoogd indien de behandeling goed wordt verdragen. De fluence wordt aangepast om het gewenste eindpunt te bereiken. Voor de PDL is het gewenste eindpunt onmiddellijke purpura. Parameters verschillen per apparaat.
Passende oogbescherming is essentieel, en chirurgisch glijmiddel kan op wenkbrauwen en wimpers worden aangebracht om verschroeiing te voorkomen. Hoewel haar vaak teruggroeit, kan PDL-behandeling blijvende haaruitval veroorzaken, gezien de nabijheid van de haarzakjes aan het oppervlak.
Kaliumtitanylfosfaatlaser (KTP: 532 nm)
KTP-lasers zijn Nd:YAG-lasers waarvan de frequentie is verdubbeld naar 532 nm. Deze golflengte (532 nm) wordt sterk geabsorbeerd door oxy-HgB en melanine en moet daarom worden vermeden bij donkere huidtypes vanwege het hoge risico op hypopigmentatie (Fournier et al. 2002). De penetratie van de KTP-laser is ongeveer 1 mm, en deze is geschikter voor de behandeling van teleangiëctasieën. De KTP-laser kan worden gebruikt voor individuele vaten, met als voordeel geen purpura.
Er zijn veel apparaten met deze golflengte, allemaal uitgerust met saffiercontactkoeling.
Alexandrietlaser (755 nm)
De alexandrietlaser is een lang gepulseerde nabij-infraroodlaser. Aanvankelijk werd deze gebruikt voor laserontharing. Er is sterke absorptie van deoxy-HgB, en de totale bloedabsorptie bij 755 nm is tweemaal die van de 1064 nm Nd:YAG-laser. Melanine wordt echter sterk geabsorbeerd bij 755 nm; daarom is deze laser beter geïndiceerd bij lichtere huidtypes en donkere vaten.
Er zijn veel alexandrietlasers met mogelijkheid tot lange pulsen. Cryogeenspray, contactkoeling en gekoelde lucht zijn in deze apparaten geïntegreerd. De alexandrietlaser wordt doorgaans gebruikt voor PDL-resistente laesies, maar kan worden ingezet als eerstelijnsbehandeling voor hypertrofische violette laesies bij volwassenen. Het eindpunt is een subtiele grijsblauwe verkleuring, gevolgd door diepere purpura. Er moet voor worden gewaakt pulsen te overlappen, omdat littekenvorming kan optreden.
Diodelaser (800–983 nm)
Er zijn momenteel meerdere diodelasers beschikbaar, en verschillende systemen kunnen infrarood licht uitzenden bij diverse golflengten, waaronder 800, 810, 940 en 983 nm. Boven 900 nm is de absorptie door melanine lager dan de absorptie door oxyhemoglobine. Dit maakt diodelasers een veiligere behandeloptie voor patiënten met donkere huidtypes dan de alexandrietlaser. Net als de alexandrietlaser is de 810 nm-laser beter geïndiceerd voor diepere vasculaire laesies bij patiënten met een relatief lichte huid (Wall et al. 2007).
Nd:YAG-laser (1064 nm)
De Nd:YAG-laser heeft een relatief slechte HgB-absorptie; daarom moet dit apparaat bij hogere fluences worden gebruikt. Deze hogere fluences vereisen epidermale koeling om de epidermis te beschermen. De absorptie door melanine bij deze golflengte is lager dan bij elk ander lasertype dat voor vasculaire procedures wordt gebruikt. Nd:YAG-laserbehandeling wordt beschouwd als bijzonder effectief en veilig bij donkere huidtypes. Bij 1064 nm is de penetratiediepte maximaal, namelijk meer dan 4 mm. Dit maakt de Nd:YAG-laser een geschikte behandelingsmethode voor diepgelegen venen (Meesters et al. 2013a).
Hoewel de penetratiediepte kan worden vergroot, hebben deze apparaten een nauwe therapeutische breedte en is voorzichtigheid geboden vanwege het risico op littekenvorming. Het wordt aanbevolen dat alleen ervaren laserchirurgen deze apparaten gebruiken.
Intens gepulseerd licht (IPL: 500–1200 nm)
IPL's maken gebruik van een xenonflitslamp die een hoge intensiteit, niet-coherent, polychromatisch breedspectrumlicht uitzendt (500–1200 nm), met variabele pulsduren. Door geschikte filtering kan men het spectrum aanpassen aan specifieke aandoeningen. Voor de meeste vasculaire toepassingen worden kortere golflengtegebieden gebruikt. IPL-apparaten worden vaak gebruikt met de 550- en 570 nm-filters om voornamelijk geel en rood licht af te geven, met een kleine component nabij-infrarood licht. Het gebruik van IPL voor vasculaire laesies is toegenomen doordat verbeteringen in voedingen, koeling en filtering nu beschikbaar zijn, en IPL-apparaten veiliger en efficiënter zijn (Ross 2006; Goldman et al. 2005; Goldman en Eckhouse 1996) (Grafiek 2).
Vasculaire laesies
Faciale teleangiëctasie en spinteleangiëctasie
Teleangiëctasieën zijn kleine oppervlakkige vaten met een diameter van 0,1–1,5 mm die vaak in verband worden gebracht met zonbeschadiging, veroudering en/of genetica (Goldman en Bennett 1987). Spinteleangiëctasie is een teleangiëctasie met een centrale voedende arteriole. Beide kunnen worden behandeld met PDL, KTP en IPL. Nabij-infraroodlasers, specifiek diodelaser en Nd:YAG, worden gebruikt voor diepere of grotere vaten (Fig. 1a–c). Laserbehandeling is efficiënt en is de gouden standaard voor de behandeling van deze laesies. De KTP-laser geeft betere resultaten dan de PDL-laser bij de behandeling van individuele vaten, met als voordeel geen purpura. Hemoglobine wordt bij 532 nm relatief sterker geabsorbeerd, en voorzichtigheid is geboden bij patiënten met een donkere huid. Vuistregel: voor discrete, kleinere (0,1–0,6 mm) teleangiëctasieën kunnen PDL, KTP-laser of IPL worden toegepast; voor grotere vaten (1 mm of meer) hebben de Nd:YAG-laser of alexandrietlaser de voorkeur, maar moet erop worden gelet de kleinst mogelijke, voor vaatafsluiting toereikende fluence en spot te gebruiken. Het eindpunt voor de behandeling van vaten is verdwijning van het vat, een voorbijgaand blauw coagulum of purpura (Tabel 2).
| Infantiele hemangiomen | Incidentie |
|---|---|
| Oppervlakkige hemangiomen | 50% |
| Diepe hemangiomen | 15% |
| Gecombineerde hemangiomen | 35% |
Vaten rond de neusvleugel brengen meer risico op littekenvorming met zich mee; daarom is koeling op dit gebied essentieel en moeten overlappende pulsen worden vermeden. Wij gebruiken epidermale koelapparaten vóór en na de laserpulsen. De voordelen van IPL zijn de relatief grote spots, die het stippeneffect kunnen minimaliseren dat gebruikelijk is bij PDL- en KTP-lasers.
Rosacea
Rosacea is een cutane vaataandoening die gepaard gaat met folliculaire ontsteking. Patiënten met rosacea hebben vaak een bijkomend gelaatserytheem. Lasers en IPL zijn de eerste keuze voor teleangiëctasieën en gelaatserytheem (Fig. 2). Een uitgebreid literatuuroverzicht vindt dat van de 18 histologische onderzoeken naar rosacea er 14 een toename van Demodex-mijten aantoonden (Schmidt en Gans 2004). Men veronderstelt dat deze mijten een rol kunnen spelen bij de ontsteking bij rosacea. Studies hebben thermische vernietiging van deze mijten aangetoond na IPL-therapie, wat kan bijdragen aan de therapeutische effecten van IPL (Prieto et al. 2002). Gewoonlijk laten twee tot drie sessies goede resultaten zien; een bepaald percentage van de patiënten (20%) reageert niet op IPL en moet met PDL worden behandeld. PDL geeft, net als IPL, effectieve en relatief risicoloze resultaten.
Volgens onze ervaring zijn twee behandelingen per jaar de beste methode om rosacea onder controle te houden. Aminolevulinezuur-fotodynamische therapie (ALA-PDT) of methylaminolevulinaat-fotodynamische therapie (MAL-PDT) is ook gerapporteerd voor resistente rosacea (Baglieri en Scuderi 2011).
Poikiloderma van Civatte
Poikiloderma van Civatte komt voor op chronisch aan zon blootgestelde gebieden, meestal op de hals, de borst en de laterale wangen, met een roodbruine verkleuring en bijkomende teleangiëctasieën. Volgens onze ervaring worden de beste resultaten bereikt met IPL. Meerdere sessies zijn nodig, en sommige gevallen zijn therapieresistent. Verschillende onderzoeken toonden aan dat patiënten met typische kenmerken van poikiloderma op de hals werden behandeld met IPL met verschillende instellingen, elke 4 weken totdat de gewenste verbetering optrad. Een verbetering van 50–75% in de omvang van de teleangiëctasieën en hyperpigmentatie waaruit poikiloderma bestaat, werd waargenomen na gemiddeld 2,8 behandelingen. De incidentie van hypopigmentatie was 5%. Ongeveer 75% verbetering treedt op na één behandeling. Bijwerkingen zijn onder meer voorbijgaand erytheem dat 24 tot 72 uur aanhoudt. Purpura treedt slechts in 10% van de gevallen op en verdwijnt binnen 3–5 dagen (Weiss et al. 2000; Goldman en Weiss 2001). Wij adviseren onze patiënten dat er „voetafdrukken” zichtbaar kunnen zijn; deze geven de vorm van het contactkristal weer en dit is een normale voorbijgaande reactie. PDL is ook gebruikt om de vasculaire component van poikiloderma van Civatte met goede resultaten te behandelen. Grotere spots en lagere fluences worden aanbevolen voor PDL om mogelijke bijwerkingen zoals hypopigmentatie of het „stippeneffect” te beperken. Fractionele lasers zijn onderzocht voor de behandeling van poikiloderma en blijken roodheid en hyperpigmentatie te verminderen (Behroozan et al. 2006; Tierney en Hanke 2009).
Veneuze meren
Veneuze meren zijn roodblauwe noduli, gewoonlijk als solitaire laesie, die doorgaans op de lip voorkomen en succesvol kunnen worden behandeld met PDL-, KTP- of Nd:YAG-lasers en/of IPL's. Voor oppervlakkige laesies zijn KTP en PDL behulpzaam. Voor diepere laesies zijn diode-, alexandriet- en Nd:YAG-lasers effectiever. Vaak vermindert één behandelsessie de laesie met 80% in volume, en soms verdwijnt de laesie na één behandeling (Fig. 3). Oppervlaktekoeling is nodig om epidermaal letsel te voorkomen. Elk apparaat met contactkoeling moet slechts met lichte druk tegen het huidoppervlak worden gehouden om vatcollaps te voorkomen.
Infantiele hemangiomen
Infantiele hemangiomen vormen de meest voorkomende vasculaire tumoren van de vroege kindertijd. De geschatte incidentie van IH varieert van 1% tot 2,6% bij gezonde zuigelingen direct na de geboorte tot ongeveer 4–10% van de zuigelingen op de leeftijd van 1 jaar. Een vrouwelijke oververtegenwoordiging is beschreven, variërend van 2:1 tot 9:1 (Esterly 1996). Histopathologisch bestaan deze laesies uit goedaardige proliferaties van volumineuze endotheelcellen met een uniek vasculair fenotype. Glutaminase-transferase-1-kleuring van deze laesies is positief en toont kleine, schaarse capillairen, een kenmerk dat gedurende het gehele natuurlijke beloop van IH aanhoudt en kan helpen de diagnose te bevestigen (North et al. 2000). Studies naar het natuurlijke beloop van IH laten zien dat volledige regressie optreedt bij 50% van de kinderen op 5-jarige leeftijd en bij 70% op 7-jarige leeftijd, met aanhoudende verbetering bij de overige kinderen tot de leeftijd van 10–12 jaar (Bivings 1954; Garzon en Frieden 2000). IH worden gewoonlijk ingedeeld op basis van de diepte van weefselbetrokkenheid (Tabel 2) (Chiller et al. 2002). Veel studies hebben aangetoond dat PDL-lasers effectiever en veiliger zijn dan KTP-lasers en Nd:YAG (Leonard-Bee et al. n.d.; Raulin en Greve 2001). Volgens onze ervaring worden de beste resultaten bereikt met de volgende parameters: fluence 5–9 J/cm2, spotgrootte 7–10 mm en pulsduur 0,45–1,5 ms. De alexandrietlaser of Nd:YAG kan worden gebruikt om de resultaten bij de behandeling van diepere laesies aan te vullen. Ablatieve fractionele lasers worden ook onderzocht op hun rol bij de behandeling van fibro-vetachtig restweefsel van geïnvolueerde hemangiomen en littekens na eerdere chirurgische excisie. Alternatieven voor de behandeling van IH zijn imiquimod 5% crème of topisch timololmaleaat 0,5% gel (Jiang et al. 2011; Pope en Chakkittakandiyil 2010) (Fig. 4).
Wijnvlekken
Wijnvlekken zijn aangeboren, hoewel ze in zeldzame gevallen verworven kunnen zijn. PWS worden aangetroffen bij ongeveer 0,3% van de pasgeborenen. Ze komen meestal voor op hoofd en hals, hoewel ze overal op het lichaam kunnen verschijnen. PWS blijven levenslang aanwezig en veel worden na verloop van tijd dikker. Vroege behandeling kan de respons verbeteren, het aantal behandelingen verminderen en de kans op blijvende nadelige gevolgen verkleinen (Reyes en Geronemus 1990; Chapas et al. 2007; Chapas en Geronemus 2005). PDL blijft de gouden standaard voor de behandeling van de meeste PWS, hoewel IPL van de nieuwere generatie (smalband-IPL) en KTP-lasers zich hebben ontwikkeld tot redelijke opties. Anesthesie is een belangrijk aandachtspunt bij het uitvoeren van laserchirurgie bij kinderen. Terwijl oudere kinderen de laserprocedure mogelijk alleen met lokale anesthetica verdragen, kunnen zuigelingen en jonge kinderen algehele anesthesie nodig hebben. Koeling van de huid is cruciaal om schade aan omliggend weefsel te minimaliseren en het risico op postoperatieve complicaties zoals zwelling, littekenvorming en post-inflammatoire pigmentveranderingen te verkleinen (vooral bij patiënten met een donkere huid).
De PDL blijft het meest bestudeerde apparaat bij de behandeling van wijnvlekken. In de loop der jaren zijn verschillende parameters gebruikt om PWS te behandelen, met duidelijk goede resultaten. De fluence wordt aangepast om het gewenste eindpunt te bereiken. Voor de PDL is het gewenste eindpunt onmiddellijke purpura. Een samenvloeiende grijze kleur betekent dat de fluence te hoog is. De meest gebruikte pulsduur is 1,5 ms. Voor lichtere PWS wordt echter 0,45 ms bepleit. Behandelintervallen bedragen gewoonlijk ongeveer 3–6 weken. Een recent onderzoek toonde aan dat frequentere behandelingen de voorkeur kunnen verdienen (Minkis et al. 2009; Chapas en Geronemus 2009). Over het algemeen zijn verbetering en verdwijning geleidelijk en zijn vijf tot tien behandelingen nodig.
De alexandrietlaser wordt doorgaans gebruikt voor PDL-resistente laesies, maar kan worden ingezet als eerstelijnsbehandeling voor hypertrofische violette laesies bij volwassenen. Er moet voor worden gewaakt pulsen te overlappen, omdat littekenvorming kan optreden. Merk op dat het bereik van geschikte fluences voor gebruik van de alexandrietlaser vrij breed is. De Nd:YAG-laser en IPL kunnen ook voor PWS worden gebruikt. Fotodynamische therapie (PDT) is met succes gebruikt voor de behandeling van PWS, voornamelijk in China. Het gebruik van systemisch toegediende hematoporfyrine-fotosensitizers leidt tot langdurige fotosensitiviteit (weken), wat het gebruik beperkt. Alternatieve fotosensitizers, zoals benzoporfyrinederivaat monoacid ring A en mono-L-aspartylchlorine e6 (Npe6), hebben kortere periodes van fotosensitiviteit en kunnen een goede optie zijn (Eppley en Sadove 1994).
De laserbehandeling per vasculaire laesie wordt samengevat in Tabel 3, delen 1 en 2.
| Diagnose | Klinische kenmerken | Laser | Parameters | Eindpunt | Behandelinterval | Behandelverwachtingen | Opmerkingen |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Faciale teleangiëctasie | 0,1–1 mm diameter; roodpaars; macules of lineaire papels | KTP PDL IPL Nd:YAG |
7–16 J/cm2, 3–7 mm, 10–30 ms 5–8 J/cm2, 10–12 mm, 0,45–6 ms 24–40 J/cm2, 10–30 ms (550–570 nm) 90–115 J/cm2, 3–5 mm, 20–30 ms |
Vaatverbleking of afsluiting | 4–6 weken | 1–2 behandelingen zijn geïndiceerd; vaten rond de neusvleugel zijn resistenter en kunnen niet verdwijnen; nieuwe teleangiëctasieën kunnen verschijnen | Hereditaire hemorragische teleangiëctasie, lupus erythematodes, systemische sclerose (CREST-syndroom), rosacea, hyperoestrogene toestand, basaalcelcarcinoom |
| Spinteleangiëctasie | Roodpaarse papels | PDL Nd:YAG |
5–8 J/cm2, 7–10 mm, 1–5 ms 90–100 J/cm2, 3–5 mm, 20–30 ms |
Vaatverbleking of afsluiting | 4–6 weken | 1–2 behandelingen zijn geïndiceerd | Hyperoestrogene toestand, zwangerschap |
| Rosacea | Gelaatserytheem; teleangiëctasieën | IPL Nd:YAG (Genesis) |
24–45 J/cm2, 10–20 ms (550–570 nm) 13–15 J/cm2; 6.000–10.000 pulsen |
Homogeen erytheem | 4 weken | Na 3–6 behandelingen wordt gewoonlijk 50–80% klaring bereikt; een of twee keer per jaar herhalen | Hyperoestrogene toestand, roken, voedingsgewoonten, blootstelling aan zon, stress |
| Veneus meer | 2–10 mm diameter; blauwpaarse papels | KTP Nd:YAG Nd:YAG |
7 J/cm2, 4 mm, 14 ms 90–110 J/cm2, 5–7 mm, 20–30 ms 100–150 J/cm2, 3–7 mm, 20–30 ms |
Vaatverbleking of purpura | 4–6 weken | 1–2 behandelingen zijn geïndiceerd | Geassocieerd met fotobeschadiging |
| Poikiloderma van Civatte | Teleangiëctasieën; hyperpigmentatie; hypopigmentatie; huidatrofie | IPL PDL |
17–24 J/cm2, 20–30 ms (550–570 nm) 5–7 J/cm2, 7–10 mm, 0,45–2 ms |
Homogeen erytheem; purpura | 4–6 weken | Na 3–6 behandelingen wordt gewoonlijk 50–80% klaring bereikt | Geassocieerd met fotobeschadiging |
| Wijnvlek | Roze-rood-paars-blauwe macules of papels; aanwezig bij geboorte | PDL | 6–8 J/cm2, 10 mm, 1,5 ms | Purpura | 4–12 weken | Geleidelijke verkleuring van de laesie (10% per behandeling) | Glaucoom; syndroom van Sturge–Weber; Klippel–Trenaunay; GLUT-1 negatief |
| Infantiel hemangioom | Roze-rode macules; eerste levensweken | PDL | 6–8 J/cm2, 7–10 mm, 0,45–1,5 ms | Purpura | 2–8 weken | Langzame groeisnelheid | Voorzichtigheid is geboden wanneer de laesie zich nabij de oogbol bevindt; GLUT-1 positief |
| Pyogeen granuloom | 0,5–2 cm diameter; roodpaarse papels | PDL Nd:YAG |
6,5–9 J/cm2, 7–12 mm, 0,45–3 ms 100–150 J/cm2, 3–7 mm, 20–30 ms |
Subtiele grijsblauwe verkleuring gevolgd door diepere purpura | 3–4 weken | 1–3 behandelingen zijn geïndiceerd | Elektrochirurgie en excisie zijn de meest geïndiceerde behandelingen |
Voorbehandeling
Reinig de huid voorzichtig. Lokale anesthesie moet worden vermeden (door anesthesie veroorzaakte verbleking van de huid kan de resultaten van de behandeling verminderen). In sommige gevallen kan het nodig zijn, rekening houdend met de leeftijd van de patiënt, de omvang van de laesies en de voorkeur.
- Intralesionale lidocaïne of zenuwblokkades kunnen nodig zijn voor de behandeling van diepere laesies zoals veneuze misvormingen.
- Systemische anesthesie moet worden overwogen bij kinderen bij de behandeling van hemangiomen.
- Passende oogbescherming is essentieel.
Nabehandeling
Oppervlaktekoeling is zeer belangrijk om de verwarming te stoppen en bijwerkingen te minimaliseren (littekenvorming, pigmentveranderingen).
Fysieke zonnebrandcrème wordt na de behandeling aanbevolen.
Mijn ervaring
Volgens mijn ervaring hangt het succes van de behandeling van vasculaire laesies, met veiligheid en effectiviteit, samen met oppervlaktekoeling direct vóór en na elke sessie. Passende koeling is essentieel om de epidermis te beschermen en bijwerkingen te minimaliseren (littekenvorming).
Daarom vat ik de belangrijkste punten samen:
- Behandel geen gebruinde huid.
- Gebruik langere pulsduren en/of lagere fluences voor een donkere huid.
- Voor de behandeling van wijnvlekken is de pulsedye-laser mijn eerste keuze.
- Voor hypertrofische laesies of PDL-resistente PWS kunnen we de alexandrietlaser gebruiken.
- Voor veneuze meren is Nd:YAG een goede keuze. Eén tot twee sessies verminderen 80–100% van de laesie.
- Het gebruik van de 1064 nm lang gepulseerde Nd:YAG-laser vereist fluences van meer dan tienmaal die gebruikt met de 532 en 595 nm lasers, aangezien de absorptie van Hb en HbO2 bij 1064 nm tienmaal lager is.
- Mijn beste resultaten voor de behandeling van rosacea omvatten twee tot drie IPL-sessies per jaar.
- Om het stippeneffect te vermijden bij de behandeling van vaten rond de neusvleugel, is IPL mijn beste keuze.
Conclusie
De laserbehandeling van vasculaire laesies was de eerste toepassing van selectieve fotothermolyse, en tegenwoordig is het een van de belangrijkste behandelingen die deze theorie gebruiken. De behandeling is veilig en efficiënt voor de meeste vasculaire laesies. De keuze van de parameters waarborgt het succes van de behandeling (golflengte, spotgrootte, pulsduur, oppervlaktekoeling). Nieuwe mogelijkheden doen zich voor door technologische vooruitgang en de groei van medische kennis.
Kernboodschappen
- De pulsedye-laser blijft de gouden standaard voor de behandeling van wijnvlekken.
- Vroege laserbehandeling verbetert de respons van wijnvlekken.
- Het eindpunt voor de behandeling van vaten is verdwijning van het vat, een voorbijgaand blauw coagulum of purpura.
- Lasers en IPL zijn de eerste keuze voor teleangiëctasieën en gelaatserytheem.
- Meerdere sessies zijn nodig voor de behandeling van poikiloderma van Civatte, en sommige gevallen zijn therapieresistent.
- De alexandrietlaser of Nd:YAG kan worden gebruikt om de resultaten bij de behandeling van diepere laesies aan te vullen.
- Het is geïndiceerd om langere pulsduren en lagere fluences te gebruiken voor een donkere huid.
- Behandel geen gebruinde huid.
Referenties
Aguilar G, Choi B, Broekgaarden M, et al. An overview of three promising mechanical, optical, and biochemical engineering approaches to improve selective photothermolysis of refractory port wine stains. Ann Biomed Eng. 2012;40(2):486–506.
Amir J, Metzker A, Krikler R, Reisner SH. Strawberry hemangioma in preterm infants. Pediatr Dermatol. 1986;3:331–2.
Anderson RR, Parrish JA. Microvasculature can be selectively damaged using dye lasers: a basic theory and experimental evidence in human skin. Lasers Surg Med. 1981a;1:263–76.
Anderson RR, Parrish JA. The optics of human skin. J Invest Dermatol. 1981b;77:13–9.
Anderson RR, Parrish JA. Selective photothermolysis: precise microsurgery by selective absorption of pulsed radiation. Science. 1983;220(4596):524–7.
Baglieri F, Scuderi G. Treatment of recalcitrant granulomatous rosacea with ALA-PDT: report of a case. Indian J Dermatol Venereol Leprol. 2011;77:536.
Behroozan DS, Goldberg LH, Glaich AS, Dai T, Friedman PM. Fractional photothermolysis for treatment of poikiloderma of Civatte. Dermatol Surg. 2006;32:298–301.
Bivings L. Spontaneous regression of angiomas in children; twenty-two years’ observation covering 236 cases. J Pediatr. 1954;45:643–7.
Boscolo E, Bischoff J. Vasculogenesis in infantile hemangioma. Angiogenesis. 2009;12:197–207.
Chapas AM, Geronemus RG. Our approach to pediatric dermatologic laser surgery. Lasers Surg Med. 2005;37:255–63.
Chapas AM, Geronemus RG. Physiologic changes in vascular birthmarks during early infancy: mechanisms and clinical implications. J Am Acad Dermatol. 2009;61:1081–2.
Chapas AM, Eickhorst K, Geronemus RG. Efficacy of early treatment of facial port-wine stains in newborns: a review of 49 cases. Lasers Surg Med. 2007;39:563–8.
Chiller KG, Passaro D, Frieden IJ. Hemangiomas of infancy: clinical characteristics, morphologic subtypes, and their relationship to race, ethnicity, and sex. Arch Dermatol. 2002;138:1567–76.
Comi AM, Bellamkonda S, Ferenc LM, Cohen BA, Germain-Lee EL. Central hypothyroidism and Sturge–Weber syndrome. Pediatr Neurol. 2008;39:58–62.
Davidson AJ. Anesthesia and neurotoxicity to the developing brain: the clinical relevance. Paediatr Anaesth. 2011;21:716–21.
Eppley BL, Sadove AM. Systemic effects of photothermolysis of large port-wine stains in infants and children. Plast Reconstr Surg. 1994;93:1150–3.
Esterly NB. Cutaneous hemangiomas, vascular stains and malformations, and associated syndromes. Curr Probl Pediatr. 1996;26:3–39.
Faurschou A, Olesen AB, Leonardi-Bee J, et al. Lasers or light sources for treating port-wine stains. Cochrane Database Syst Rev. 2011;CD007152.
Fournier N, Brisot D, Mordon S. Treatment of leg telangiectasias with a 532 nm KTP laser in multipulse mode. Dermatol Surg. 2002;28:564–71.
Garden JM, Bakus AD, Paller AS. Treatment of cutaneous hemangiomas by the flashlamp-pumped pulsed dye laser: prospective analysis. J Pediatr. 1992;120:555–60.
Garzon MC, Frieden IJ. Hemangiomas: when to worry. Pediatr Ann. 2000;29:58–67.
Geronemus RG. Long-pulsed neodymium:yttrium-aluminum-garnet laser treatment for port-wine stains. J Am Acad Dermatol. 2006;54:923.
Goldman MP, Bennett RG. Treatment of telangiectasia: a review. J Am Acad Dermatol. 1987;17(2 pt 1):167–82.
Goldman MP, Eckhouse S. Photothermal sclerosis of leg veins. ESC Medical Systems, LTD Photoderm VL Cooperative Study Group. Dermatol Surg. 1996;22:323–30.
Goldman MP, Weiss RA. Treatment of poikiloderma of Civatte on the neck with an intense pulsed light source. Plast Reconstr Surg. 2001;107:1376–81.
Goldman MP, Weiss RA, Weiss MA. Intense pulsed light as a non-ablative approach to photoaging. Dermatol Surg. 2005;31:1179–87; discussion 1187.
Gonzalez S, Vibhagool C, Falo LD Jr, et al. Treatment of pyogenic granulomas with the 585 nm pulsed dye laser. J Am Acad Dermatol. 1996;35:428–31.
Hammes S, Kaiser K, Pohl L, et al. Pyogenic granuloma: treatment with the 1064 nm long-pulsed neodymium-doped yttrium aluminum garnet laser in 20 patients. Dermatol Surg. 2012;38:918–23.
Izikson L, Nelson JL, Anderson RR. Treatment of hypertrophic and resistant port-wine stains with a 755 nm laser: a case series of 20 patients. Lasers Surg Med. 2009;41:427–32.
Jiang C, Hu X, Ma G, et al. A prospective self-controlled phase II study of imiquimod 5% cream in the treatment of infantile hemangioma. Pediatr Dermatol. 2011;28:259–66.
Leonard-Bee J, Batta K, O’Brien C, Bath-Hextall FJ. Interventions for infantile hemangiomas (strawberry birthmarks) of the skin. Cochrane Database Syst Rev. n.d.;CD006545.
Li W, Yamada I, Masumoto K, Ueda Y, Hashimoto K. Photodynamic therapy with intradermal administration of 5-aminolevulinic acid for port-wine stains. J Dermatolog Treat. 2010;21:232–9.
Manuskiatti W, Eimpunth S, Wanitphakdeedecha R. Effect of cold air cooling on the incidence of postinflammatory hyperpigmentation after Q-switched Nd:YAG laser treatment of acquired bilateral nevus of Ota-like macules. Arch Dermatol. 2007;143:1139–43.
Meesters AA, Pitassi LHU, Campos V, Wolkerstorfer A, Dierickx CC. Transcutaneous laser treatment of leg veins. Lasers Med Sci. 2013a;Original Article.
Meesters AA, Pitassi LHU, Campos V, Wolkerstorfer A, Dierickx CC. Transcutaneous laser treatment of leg veins. Lasers Med Sci. 2013b.
Minkis K, Geronemus RG, Hale EK. Port-wine stain progression: a potential consequence of delayed and inadequate treatment? Lasers Surg Med. 2009;41:423–6.
Moehrle M, Léauté-Labrèze C, Schmidt V, et al. Topical timolol for small hemangiomas of infancy. Pediatr Dermatol. 2012.
Nelson JS, Milner TE, Anvari B, et al. Dynamic epidermal cooling during pulsed laser treatment of port-wine stain: a new methodology with preliminary clinical evaluation. Arch Dermatol. 1995;131:695–700.
North PE, Waner M, Mizeracki A, Mihm MC Jr. Glut1: a newly discovered immunohistochemical marker for juvenile hemangiomas. Hum Pathol. 2000;31:11–22.
Paul BS, Anderson RR, Jarve J, Parrish JA. The effect of temperature and other factors on selective microvascular damage caused by dye laser. J Invest Dermatol. 1983;81(4):333–6.
Pope E, Chakkittakandiyil A. Topical timolol gel for infantile hemangiomas: a pilot study. Arch Dermatol. 2010;146:564–5.
Prieto VG, Sadick NS, Lloreta J, Nicholson J, Shea CR. Effects of intense pulsed light on sun-damaged human skin, routine, and ultrastructural analysis. Lasers Surg Med. 2002;30:82–5.
Raulin C, Greve B. Retrospective clinical comparison of hemangioma treatment by flashlamp-pumped (585 nm) and frequency-doubled Nd:YAG (532 nm) lasers. Lasers Surg Med. 2001;28:40–3.
Reyes BA, Geronemus R. Treatment of port-wine stains during childhood with the flashlamp-pumped pulsed dye laser. J Am Acad Dermatol. 1990;23:1142–8.
Ross EV. Laser versus intense pulsed light: competing technologies in dermatology. Lasers Surg Med. 2006;38:261–72.
Schmidt N, Gans E. Demodex and rosacea I: the prevalence and numbers of Demodex mites in rosacea. Cosmet Dermatol. 2004;17:497–502.
Solomon H, Goldman L, Henderson B, Richfield D, Franzen M. Histopathology of the laser treatment of port-wine lesions: biopsy studies of treated areas observed up to three years after impacts. J Invest Dermatol. 1968;50(2):141–6.
Tan OT, Sherwood K, Gilchrest BA. Treatment of children with port-wine stains using the flashlamp pulsed tunable dye laser. N Engl J Med. 1989;320:416.
Taner JL, Dechert MP, Frieden IJ. Growing up with a facial hemangioma: parent and child coping and adaptation. Pediatrics. 1998;101:446–52.
Tierney EP, Hanke CW. Treatment of poikiloderma of Civatte with ablative fractional laser resurfacing: prospective study and review of the literature. J Drugs Dermatol. 2009;8:527–34.
Wall TL, Grassi AM, Avram MM. Clearance of multiple venous lakes with an 800 nm diode laser: a novel approach. Dermatol Surg. 2007;33:100–3.
Weiss RA, Goldman MP, Weiss MA. Treatment of poikiloderma of Civatte with an intense pulsed light source. Dermatol Surg. 2000;26:823–7; discussion 828.
Xiao Q, Li Q, Yuan KH, Cheng B. Photodynamic therapy of port-wine stains: long-term efficacy and complications in Chinese patients. J Dermatol. 2011;38:1146–52.
Yohn JJ, Huff JC, Aeling JL, Walsh P, Morelli JG. Lesion size is a factor for determining the rate of port-wine stain clearing following pulsed dye laser treatment in adults. Cutis. 1997;59:267–70.
Zhao Y, Zhou Z, Zhou G, et al. Efficacy and safety of hemoporfin in photodynamic therapy for port-wine stain: a multicenter and open-label phase IIa study. Photodermatol Photoimmunol Photomed. 2011;27:17–23.