Laser on Hair Regrowth
Laser bij haarhergroei
João Roberto Antonio, Carlos Roberto Antonio en Ana Lúcia Ferreira Coutinho Faculdade Estadual de Medicina, Hospital de Base de São José do Rio Preto, São Paulo, Brazilië Faculdade de Medicina Estadual de São José do Rio Preto – FAMERP, São José do Rio Preto, SP, Brazilië Instituto de Dermatologia Professor Rubem David Azulay do Hospital da Santa Casa da Misericórdia do Rio de Janeiro, Rio de Janeiro, Brazilië Hospital de Base de São José do Rio Preto, São Paulo, Brazilië
Samenvatting
Alopecia is een veelvoorkomende aandoening die wereldwijd meer dan de helft van de bevolking treft. Er is dringend behoefte aan onderzoek naar alternatieve behandelopties, aangezien er voor de verschillende typen alopecia nog steeds weinig therapeutische mogelijkheden op de markt zijn. Het fenomeen van fotobiomodulatie gevolgd door haargroei werd in 1967 voor het eerst beschreven door professor Endre Mester, een Hongaarse arts en pionier op het gebied van lasergeneeskunde. Decennialang zijn klinische onderzoeken uitgevoerd om de werkzaamheid, het werkingsmechanisme en de risico's te evalueren van het gebruik van lasertherapie op laag niveau – LLLT (gecollimeerd of niet-gecollimeerd) – bij verschillende vormen van haaruitval als extra behandeloptie. Dit hoofdstuk presenteert de klinische onderzoeken met LLLT bij vrouwelijke patroonhaaruitval (FPHL), mannelijke patroonhaaruitval (MPHL), alopecia areata (AA) en chemotherapie-geïnduceerde alopecia (CIA), onderzocht in meerdere databases, waaronder PubMed, Google Scholar, Medline, Embase en Cochrane. Aan het eind van dit hoofdstuk concluderen de auteurs dat LLLT een veelbelovende behandeloptie kan zijn voor patiënten die niet reageren op conventionele behandelingen en geen haartransplantatie willen ondergaan. Deze technologie lijkt voor sommige mensen beter te werken dan voor andere. Factoren die voorspellen wie er het meest van profiteert, moeten nog worden vastgesteld. Er zijn grotere, langduriger placebogecontroleerde onderzoeken nodig om deze bevindingen te bevestigen en de werkzaamheid van LLLT bij die patiënten te onderbouwen, waardoor consistentere protocollen kunnen worden ontwikkeld.
Trefwoorden LaserLaag-niveau lasertherapieLaag-niveau lichttherapieFotobiomodulatieHaaruitvalAlopeciaAndrogenetische alopeciaVrouwelijke patroonhaaruitvalMannelijke patroonhaaruitvalAlopecia areataChemotherapie-geïnduceerde alopecia
Introductie
Het gebruik van lasers in de dermatologie werd voor het eerst onderzocht bij de behandeling van goedaardige vasculaire tumoren. Het won echter terrein doordat het klinische effectiviteit en veiligheid bewees bij de behandeling van andere dermatologische aandoeningen, zoals het verwijderen van gepigmenteerde laesies, tatoeages, littekens en ongewenste haren, en bij de behandeling van door licht veroorzaakte huidveroudering.
Lasertherapie is de laatste jaren populair geworden. De eerste melding over het gebruik van laser voor haargroei was in 1967 afkomstig van professor Endre Mester et al., tijdens een experimentele waarneming. Onderzoekers rapporteerden haarhergroei in het geëpileerde gebied dat werd blootgesteld aan een robijnlaser met laag vermogen, onderzocht om het mogelijke carcinogene effect aan te tonen op de geschoren ruggen van cavia's (Mester et al. 1968). Deze bevinding wekte niet alleen interesse in het identificeren van welke laserapparatuur efficiënte klinische responsen kon geven zonder risico, maar ook in het nagaan welke therapeutische mechanismen bij die responsen betrokken zouden zijn.
Om het werkingsmechanisme van laser bij het proces van haarhergroei te begrijpen, voornamelijk op de hoofdhuid, hebben deskundigen op het gebied van lasergeneeskunde verschillende onderzoekslijnen ontwikkeld op het gebied van lasertherapie op laag niveau (LLLT) en haaruitvalaandoeningen, waarbij de momenteel beschikbare gegevens werkzaamheid aantonen.
LLLT onderscheidt zich van andere vormen van lasertherapie door het gebruik van laag vermogen en lage dichtheid. De meeste apparaten voor lasertherapie op laag niveau werken met golflengten tussen 600 en 1000 nm en gebruiken veel minder vermogen dan de hoeveelheid die nodig is om weefsel te verwarmen (10 mW/cm2, 2–5 W/cm2) (Bouzari en Firooz 2006).
Recentelijk is het gebruik van lasertherapie op laag niveau (LLLT) voorgesteld als alternatieve therapie (monotherapie of in combinatie) voor haaruitval om haarhergroei te stimuleren bij alopecia: FPHL, MPHL en AA. In de volgende paragrafen worden experimentele en klinische onderzoeken besproken die met behulp van LLLT bij deze aandoeningen zijn uitgevoerd.
Historische gegevens
In 1996 voerde een team onderzoekers van de Universiteit van Kuopio, Finland, een enkelblinde placebogecontroleerde studie uit om de effecten van drie verschillende soorten laser/licht (He-Ne, InGaAl-diode, niet-coherent LED-licht) op de haarbloedstroom te beoordelen en te vergelijken. Bij de studie waren tien gezonde mannen betrokken. Er vonden twee sessies plaats, en de placebo (niet-coherent LED-licht) werd vergeleken met de andere twee laserbronnen (He-Ne en InGaAl-diode). Metingen werden uitgevoerd met laser-Doppler-flowmetrie. De resultaten toonden aan dat coherente laserbronnen de enige lichtbronnen waren die vaatverwijding konden veroorzaken (Pöntinen et al. 1996).
In 2000 toonde een onderzoek door onderzoekers van Harvard Medical University aan dat vrijwilligers die werden blootgesteld aan robijnlaser (694 nm) voor ontharing en diodelaser (800 nm), ongeacht of zij responders of non-responders waren, enige tijd na de procedure een zekere haargroei vertoonden, dunner en zonder pigment. De auteurs concludeerden dat de waargenomen veranderingen afhangen van het type laser en de individuele respons (Lin et al. 2000).
Gerardo Moreno-Arias et al. (2002) rapporteerden een fenomeen dat paradoxale hypertrichose, terminalisatie of inductie van terminale haargroei wordt genoemd. De klinische bevinding werd beschreven als een zeldzaam maar significant secundair effect bij patiënten met hirsutisme die gedurende een periode van 3 tot 6 maanden een behandeling met intens gepulseerd licht (IPL) ondergingen. Zoals de auteurs stellen, zou intens gepulseerd licht de eigenschap hebben latente haarzakjes te stimuleren in niet-behandelde gebieden rondom behandelde gebieden (Moreno-Arias et al. 2002; Desai et al. 2010).
In een recent literatuuroverzicht door Sophia Rangwala variëren de percentages paradoxale hypertrichose van 0,6% tot 10% na laserbehandelingen met laag energieniveau, waarbij bijna alle soorten lasers betrokken zijn: XeCl-excimer 308 nm, helium-neon (He-Ne) en fractionele erbiumglasvezel 1550 nm. De gebeurtenis komt vaker voor op het gezicht en de hals van vrijwilligers met een donkere huidskleur (huidtypes III–IV), donker haar en/of een gelijktijdig bestaande hormonale onbalans (Rangwala 2012).
Pili bigeminy trad in vier gevallen op na behandelingen met alexandriet- of robijnlaser, als gevolg van suboptimale fluenties die onvoldoende laag waren om thermolyse te induceren maar hoog genoeg om folliculaire groei te stimuleren. Hoewel gezicht en hals de gebieden lijken te zijn die het gevoeligst zijn voor het effect van haargroei-inductie, worden de gevoeligheid en respons van de hoofdhuid onder deze omstandigheden niet herkend (Ye et al. 1999).
Volgens sommige onderzoekers verlengt laserfototherapie de duur van de anagene fase, stimuleert het de terugkeer naar de anagene fase bij haarzakjes in de telogene fase, verhoogt het de proliferatiesnelheid van anagene haarzakjes en voorkomt het voortijdige ontwikkeling van de catagene fase (Chung et al. 2004). Er zijn veel theorieën om het werkingsmechanisme van LLLT bij haaruitval te verklaren, maar het is nog niet volledig opgehelderd (Karu 1989; Karu en Kolyakov 2005; Hawkins-Evans en Abrahamse 2008a, b; Lubart et al. 1992; Oliveira et al. 2008; Mognato et al. 2004; Karu 1987).
Hoewel medische richtlijnen speciaal verwijzen naar de klinische voordelen van LLLT bij alopecia, is het belangrijk de noodzaak te onderstrepen van klinische onderzoeken van betere kwaliteit, gerandomiseerd en met een voldoende aantal vrijwilligers (Kreisler et al. 2003; Kim et al. 2015; Avram en Rogers 2010; Stillman 2010).
Voorgestelde mechanismen: LLLT op haargroei
LLLT heeft biomodulerende effecten op cellen en weefsels. Deze effecten activeren of remmen fysiologische, biochemische en metabolische processen via fotofysische of fotochemische effecten en bevorderen morfodifferentiatie, cellulaire proliferatie, weefselnieuwvorming, revascularisatie, vermindering van oedeem, toename van cellulaire regeneratie, microcirculatie en vasculaire permeabiliteit (Karu 1989; Karu en Kolyakov 2005; Hawkins-Evans en Abrahamse 2008a, b).
Wanneer lasertherapie in het zichtbare elektromagnetische spectrum wordt gebruikt, vindt er een initiële fotobiostimulatie plaats in mitochondriën, die een keten van biologische gebeurtenissen activeert. Wanneer de bestraling in het infrarode spectrum plaatsvindt, worden de kanalen van de plasmamembraan gestimuleerd, wat resulteert in veranderingen in membraanpermeabiliteit, temperatuur en drukgradiënt (Lubart et al. 1992; Oliveira et al. 2008; Mognato et al. 2004; Karu 1987).
Zowel zichtbaar als infrarood licht kan worden geabsorbeerd door verschillende componenten van de cellulaire ademhalingsketen, zoals chromoforen in cytochroom C-oxidase of porfyrines, wat resulteert in de productie van reactieve zuurstofsoorten of superoxideradicalen. Er wordt gesteld dat reactieve zuurstofsoorten een fundamentele rol spelen bij de toename van de proliferatie van keratinocyten (Lubart et al. 1992; Oliveira et al. 2008; Mognato et al. 2004; Karu 1987).
Volgens Mognato et al. lijkt de oxidatiereactie geassocieerd te zijn met stimulatie en proliferatie, terwijl de reductiereactie geassocieerd lijkt te zijn met remming van celgroei (Mognato et al. 2004).
Kreisler et al. (2003) benadrukten dat er een stimulatie is van fotoreceptoren in de mitochondriale ademhalingsketen. Nadat het laserlicht is geabsorbeerd, stimuleren fotofysische en fotochemische effecten, afzonderlijk of gecombineerd, de mitochondriale membraan, waardoor de membraanpotentiaal toeneemt en bijgevolg de eigenschappen van de mitochondriën veranderen. LLLT werkt in op de mitochondriën en kan het celmetabolisme wijzigen door fotodissociatie van remmend stikstofmonoxide (NO) van cytochroom C-oxidase (CCO), wat resulteert in een verhoogde productie van moleculair zuurstof en ATP. Dit stimuleert de activiteit van DNA en RNA om regulerende eiwitten van de celcyclus te synthetiseren, waardoor de snelheid van mitose kan toenemen (Kim et al. 2015; Avram en Rogers 2010; Stillman 2010). Bovendien is bekend dat NO een krachtige vaatverwijder is via zijn effect op de productie van cyclisch guanosinemonofosfaat, en kan worden gespeculeerd dat LLLT niet alleen fotodissociatie van NO van CCO kan veroorzaken, maar ook uit intracellulaire opslagplaatsen zoals genitrosyleerde vormen van zowel hemoglobine als myoglobine, wat leidt tot vaatverwijding en verhoogde bloedstroom, zoals in verschillende onderzoeken is gerapporteerd (McElwee 2012; Chung et al. 2012).
Volgens Stein et al. (2005) induceert lasertherapie de fosforylering van MAPK/ERK-eiwitkinasen in cellen, waarvan bekend is dat ze geassocieerd zijn met het mechanisme van celproliferatie. Het is vermeldenswaardig dat de interactie van laserlicht met weefsels tot verschillende uitkomsten kan leiden (stimulatie of remming), afhankelijk van meerdere factoren, zoals golflengte, dosis, vermogen, tijd, aantal bestralingen, optische eigenschappen van weefsels en type bestraalde cel, naast de fysiologische kenmerken van de cellen ten tijde van bestraling.
De omvang van de cellulaire respons op bestraling hangt namelijk af van de fysiologische toestand van de cel, zoals de hoeveelheid beschikbare voedingsstoffen en de leeftijd van de celkweek. Over het algemeen zijn cellen in de exponentiële groeifase gevoeliger voor licht dan cellen in de stationaire groeifase (Avram en Rogers 2010; Stillman 2010; McElwee 2012; Chung et al. 2012; Stein et al. 2005; Karu 1988) (Fig. 1).
LLLT bij chemotherapie-geïnduceerde alopecia (CIA)
In 2003 werd een niet-klinisch onderzoek uitgevoerd dat gericht was op het beoordelen van het gebruik van lasertherapie op laag niveau bij cavia's (knaagdieren) met chemotherapie-geïnduceerde alopecia (CIA), aangezien er geen efficiënte benadering voor dit type alopecia bestond.
HairMax LaserComb, een laag-niveau laserapparaat, werd gebruikt; de toepassing ervan was al door de FDA goedgekeurd voor de behandeling van androgenetische alopecia. Gedurende het onderzoek werden traditionele chemotherapeutische middelen gebruikt, namelijk cyclofosfamide, etoposide of een combinatie van cyclofosfamide en doxorubicine, om alopecia te induceren bij jonge ratten met of zonder lasertherapie op laag niveau (LLLT). Zoals verwacht ontwikkelden alle ratten na 7–10 dagen chemotherapie volledige lichaamsalopecia. De ratten die aan LLLT waren onderworpen, herstelden echter hun natuurlijke staat, met haargroei ongeveer 5 dagen eerder dan ratten die alleen chemotherapie ondergingen zonder blootstelling aan LLLT. Haargroei bij met laser behandelde ratten werd bevestigd door histologisch onderzoek.
De resultaten toonden aan dat een behandeling met laser op laag niveau de haargroei na CIA significant versnelde, zonder de efficiëntie van de chemotherapie te beïnvloeden, wat betreft het voor dat onderzoek gebruikte caviamodel (Wikramanayake et al. 2013).
LLLT bij androgenetische alopecia (AGA)
Androgenetische alopecia (AGA) is een van de meest voorkomende chronische problemen waarmee dermatologen wereldwijd worden geconfronteerd, gekenmerkt door progressieve haaruitval, voornamelijk van de hoofdhuid. Het heeft kenmerkende verliespatronen die verschillen tussen vrouwen en mannen, maar bij beide geslachten wordt de centrale hoofdhuid het ernstigst getroffen.
Het begint vaak rond de puberteit en het is bekend dat het het zelfrespect en de kwaliteit van leven van het individu beïnvloedt. In tegenstelling tot de hoge prevalentie van AGA zijn de goedgekeurde therapeutische mogelijkheden beperkt. Naast de schaarse farmacologische behandelingen zijn er talloze zonder recept verkrijgbare producten waarvan wordt beweerd dat ze effectief zijn bij het herstel van haar bij androgenetische alopecia.
Lasertherapie met lage intensiteit, ook wel fotobiomodulatie of fotobiostimulatie genoemd, werd in 2007 door de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) goedgekeurd als veilige benadering voor de behandeling van mannelijke en vrouwelijke androgenetische alopecia. Sindsdien is een reeks apparaten voor thuisgebruik (dagelijks of meerdere keren per week) op de markt beschikbaar, relatief goedkoop in vergelijking met medische behandeling en haartransplantatiechirurgie.
Hoewel het werkingsmechanisme van deze apparaten bij de behandeling van androgenetische alopecia nog steeds onduidelijk is, tonen sommige gecontroleerde klinische onderzoeken zichtbare haargroei aan.
Verschillende soorten lasers zijn onderzocht bij de beoordeling van haargroei bij androgenetische alopecia, waaronder XeCl-excimer 308 nm, helium-neon (He-Ne) en fractionele erbiumglasvezel 1550 nm (Blumeyer et al. 2011; Tsuboi et al. 2012; van Zuuren et al. 2012; Zarei et al. 2016; Jimenez et al. 2014; Leavitt et al. 2009; Wikramanayake et al. 2009; Avram et al. 2007; Kim et al. 2011; Kobielak et al. 2013; Kandyba en Kobielak 2013; Kandyba et al. 2013; Kobielak et al. 2003, 2007; Lee et al. 2011) (zie Tabel 1).
| Thuisapparaten | Vermogen | Behandelregimes | Onderzoeken | Deelnemers | Resultaten | Door vakgenoten beoordeeld? |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Capillus™ 82 Laser Cap | 410 mW | 30 min, 3–4×/week | Dubbelblinde RCT | 44 V | 63,7% toename van het aantal terminale haren ten opzichte van schijnbehandeling | Nee |
| Capillus™ 202 Laser Cap | ||||||
| Capillus™ 272 Pro Laser Cap | ||||||
| HairMax™ Laser Band 41 | 205 mW | 3 min, 3×/week | Prospectief cohort | 28 M, 7 V | Totale haartelling en treksterkte van het haar namen toe | Ja (Satino) |
| HairMax™ Laser Band 82 | 410 mW | 90 s, 3×/week | Dubbelblinde RCT | 110 M | Gemiddelde terminale haardichtheid nam toe met ~20 haren/cm2 | Ja (Leavitt) |
| HairMax™ Prima 7 LaserComb | 35 mW | 15 min, 3×/week | Casusverslag | 2 M | Geen significante verandering in haartelling of haardikte | Ja (Rushton) |
| HairMax™ Ultima 9 LaserComb | 45 mW | 15 min, 3×/week | Retrospectief cohort | 11 M, 21 V | Globale foto's – meerderheid met matige verbetering | Ja (Munk) |
| HairMax™ Ultima 12 LaserComb | 60 mW | 8 min, 3×/week | Dubbelblinde RCT | 128 M, 141 V | Terminale haardichtheid nam toe met ~15 haren/cm2 | Ja (Jimenez) |
| iGrow™ Hair Growth System | 255 mW | 25 min, om de dag | Dubbelblinde RCT | 41 M | 35–37% toename van het aantal terminale haren | Ja (Lanzafame) |
| Dubbelblinde RCT | 42 V | |||||
| iRestore™ Hair Growth System | 255 mW | 25 min, om de dag | Dubbelblinde RCT | 18 M, 18 V | In afwachting, onderzoek lopende | n.v.t. |
| Lasercap™ LCPRO | 1120 mW | 36 min, om de dag | Casusreeks | 7 V | Verbetering van haarvolume en glans | n.v.t. |
| Casusreeks | 1 M, 2 V | |||||
| NutraStim™ Laser Hair Comb | 60 mW | 8 min, 3×/week | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. |
| Theradome™ LH80 PRO | 400 mW | 20 min, 2×/week | Dubbelblinde RCT | 80 M | In afwachting, onderzoek lopende | n.v.t. |
De HairMax LaserComb (Lexington International, Florida), een laser van klasse 3R (veiligheidsniveau), werd geëvalueerd bij androgenetische alopecia in een multicenter, dubbelblind gecontroleerd onderzoek tegen een niet-actief apparaat. De klinische studie werd uitgevoerd in vier centra en beoordeelde 110 mannen met mannelijke AGA (Norwood-Hamilton: IIa–V, Fitzpatrick: I–IV) in de leeftijd van 30 tot 60 jaar (Jimenez et al. 2014).
De studiedeelnemers kregen de instructie om het apparaat drie keer per week gedurende 15 minuten te gebruiken, gedurende 26 weken. De toepassingsplaatsen werden gemarkeerd met een ronde tatoeage met een diameter van 2,96 cm, die na het knippen van het haar werd beoordeeld. Door middel van geautomatiseerde telling werd de hoofdhuid geëvalueerd via macrobeelden.
De studiedeelnemers die met de laserkam (655 nm) werden behandeld, vertoonden een toename van de dichtheid van ongeveer 19,8 haren/cm2, vergeleken met 7,6 haren/cm2 bij de controlegroep (P < 0.0001). Er werd geen statistische verbetering waargenomen in de algemene beoordeling door de onderzoeker.
In 2014 publiceerde een andere groep onderzoekers een dubbelblinde, gerandomiseerde, gecontroleerde multicenter-studie die was uitgevoerd om de klinische werkzaamheid en veiligheid van hetzelfde apparaat te beoordelen bij vrouwen en mannen met androgenetische alopecia.
Honderdeenenveertig vrouwelijke vrijwilligers (n = 141) en honderdachtentwintig mannelijke vrijwilligers (n = 128) werden gerandomiseerd om het actieve apparaat LaserComb of een schijnapparaat (controle) te ontvangen volgens het volgende ontwerp: #1 met 9 stralen versus controle, #2 met 12 stralen versus controle, #3 met 7 stralen versus controle, en #4 met 12 stralen versus controle.
De toepassing over de gehele hoofdhuid vond drie keer per week plaats gedurende 26 weken. De terminale haardichtheid in het doelgebied werd beoordeeld aan het begin en in de 16e en 26e week van de follow-up.
Zowel onderzoekers als studiedeelnemers bleven blind voor het type apparaat dat tijdens de test werd gebruikt. De specialist die verantwoordelijk was voor het beoordelen van de digitale foto's die tijdens de studie werden gemaakt, bleef eveneens blind voor elke onderzoeksarm.
Aan het eind van het onderzoek zagen de onderzoekers een statistisch significante toename van de terminale haardichtheid voor deelnemers behandeld met het actieve apparaat ten opzichte van deelnemers behandeld met het schijnapparaat (controle).
Er zijn geen ernstige bijwerkingen gemeld. Volgens de auteurs suggereren deze resultaten dat LLLT een efficiënte optie kan zijn voor haaruitval bij zowel mannelijke als vrouwelijke patronen. De onderzoekers erkenden echter dat het mechanisme waarmee LLLT telogene follikels omzet in anagene follikels onbekend blijft.
Avram en Rogers voerden het eerste onafhankelijke geblindeerde onderzoek naar LLLT en haargroei uit met zeven vrijwilligers en vonden dat er gemiddeld een afname was van het aantal vellusharen, een toename van het aantal terminale haren en een toename van de schachtdiameter. Desalniettemin werden deze gegevens niet als statistisch significant beschouwd (Avram et al. 2007).
Het eerste gepubliceerde onderzoek met een fractionele erbiumglasvezel 1550 nm (Mosaic, Lutronic Co., Ltd., Seoul, Zuid-Korea) is een niet-klinische test uit 2011. De onderzoekers beoordeelden het effect van het apparaat op de haarcyclus bij een vorm van alopecia bij ratten. De straling werd aangebracht op de geschoren huid van C3H/HeN-ratten met verschillende vermogens- en dichtheidsconfiguraties in verschillende stralingsintervallen. Er werden stimulerende effecten op het haar waargenomen afhankelijk van het gebruikte vermogensniveau, de dichtheid en het stralingsinterval. Histologische bevindingen tonen de omzetting van haar in de telogene fase naar de anagene fase. De omzetting naar anageen haar en de toename van Wnt5a en β-catenine werden beschouwd als tekenen van een therapeutische respons.
Later, om de klinische effecten van datzelfde type laser te beoordelen, werd een onderzoek uitgevoerd onder 20 mannen met AGA (Kim et al. 2011). In het onderzoek bij mensen werden 20 mannelijke vrijwilligers behandeld in vijf sessies met tussenpozen van 2 weken. Er werd een vermogen van 5 mJ gebruikt, met een totale dichtheid van 300 spots/cm2. Volgens de onderzoekers kan een fractionele laser thermisch letsel of fotothermolyse veroorzaken voor elke thermische microzone (TMZ), wat regeneratie van collageen en thermische schok op eiwitten induceert. Beide gebeurtenissen leiden tot expressie van groeifactoren, waaronder vasculaire endotheliale groeifactor (VEGF), die neoangiogenese induceert. Andere mogelijke mechanismen zijn biomodulatie van cytokinen en groeifactoren zoals PDGF, KGF en IGF.
Tegenwoordig is bekend dat er een complex netwerk van genen betrokken is bij de controle van de haargroeicyclus en verbonden is met Wnt- en BMP-signaleringsroutes, met name het Wnt7-gen, dat bij inactivering onvoldoende haargroei veroorzaakt. Onderzoeksgegevens hebben al aangetoond dat, wanneer BMP-signaleringsroutes worden verminderd en Wnt-routes worden versterkt, een haargroeifase wordt geactiveerd (Kobielak et al. 2013; Kandyba en Kobielak 2013; Kandyba et al. 2013; Kobielak et al. 2003, 2007).
Tijdens het onderzoek werden geleidelijke verbeteringen in haardichtheid en haargroeisnelheid waargenomen, wat erop wees dat fractionele erbiumglasvezel 1550 nm haargroei zou kunnen induceren.
In datzelfde jaar (2011) beoordeelden de onderzoekers het effect van fractionele erbiumglasvezel 1550 nm op vrouwelijke patroonalopecia (Lee et al. 2011). Achtentwintig Zuid-Koreaanse vrijwilligers namen deel aan het onderzoek. De vrijwilligers kregen lasertoepassingen met tussenpozen van 15 minuten, volgens dezelfde parameters als in het onderzoek met mannelijke vrijwilligers. Aan het begin en aan het eind van de behandeling werden fototrichogrammen en globale foto's gemaakt. Veranderingen in dichtheid en in de diameter van de haarschacht werden geanalyseerd. De globale foto's werden door drie onafhankelijke dermatologen beoordeeld aan de hand van een zevenpuntsschaal. De betrokken vrijwilligers vulden ook een vragenlijst in voor zelfbeoordeling van de werkzaamheid. Alle bijwerkingen werden gedurende 5 maanden behandeling gerapporteerd.
Na 5 maanden onderzoek toonden de resultaten een toename van de haardichtheid met 157 ± 28/cm2 (P < 0.0001) en van de haarschachtdikte met 75 ± 13 μm (P < 0.001). Volgens de globale foto's vertoonden 24 (87,5%) van de overige 27 vrijwilligers een verbetering van hun situatie. Twee vrijwilligers (7,4%) rapporteerden matige pruritus na lasertoepassing, die binnen 2 uur spontaan verdween.
In 2013 werd een multicenter, dubbelblinde, gerandomiseerde gecontroleerde studie uitgevoerd om de werkzaamheid en veiligheid van LLLT te beoordelen bij vrijwilligers met androgenetische alopecia, gedurende 24 weken, tegen een schijnapparaat (controle).
Bij het onderzoek waren 40 vrijwilligers met androgenetische alopecia betrokken. Eén groep vrijwilligers werd blootgesteld aan een helmvormig apparaat dat straling produceert met golflengten van 630, 650 en 660 nm, en de andere groep werd gedurende 18 minuten per dag blootgesteld aan een schijnapparaat (controle).
Een fototrichogram en algemene beoordelingen werden uitgevoerd. Na 24 weken toonden de resultaten een significante toename van de haardichtheid in de groep vrijwilligers die aan het actieve apparaat (LLLT) was blootgesteld ten opzichte van de andere groep (schijnapparaat). De gemiddelde diameter van de haarschacht nam ook significant toe bij de vrijwilligers die de interventie ondergingen in vergelijking met de schijnapparaatgroep.
Volgens de beoordeling van de onderzoeker werd een significante klinische verbetering waargenomen in de groep vrijwilligers die aan het actieve apparaat was blootgesteld. Er werd geen bijwerking gemeld. Volgens de onderzoekers werd LLLT effectief en veilig geacht voor de behandeling van AGA (Kim et al. 2013).
LLLT bij alopecia areata
Alopecia areata is een auto-immuunziekte die wordt gekenmerkt door snel en volledig haarverlies op een of meerdere plekken in de vorm van plekken, gewoonlijk op de hoofdhuid. Beschikbare behandelingen worden toegepast met wisselend succes. Deze omvatten gepulseerde hoge doses orale of intraveneuze steroïden, topische zeer krachtige steroïden onder occlusie, fotochemotherapie en topische immunotherapie. De werkzaamheid van behandelingen bij patiënten met alopecia totalis en alopecia universalis is laag, met volledige hergroei op de lange termijn bij minder dan 20% van de patiënten (Tosti et al. 2006).
In 1984 onderzochten Trelles en medewerkers de werking van de He-Ne-laser bij alopecia areata (Trelles et al. 1984), en vanaf 2002 werd een reeks onderzoeken opgezet om de rol te evalueren van verschillende vormen van licht/laser als alternatieve therapie voor de typen alopecia, met name alopecia areata (Shukla et al. 2010; Touma en Rohrer 2004).
In 2003 beoordeelde een onderzoek de effecten van gepolariseerde lineaire infraroodstraling geproduceerd door een commercieel apparaat genaamd Super Lizer bij vrijwilligers met alopecia areata. Vijftien vrijwilligers ouder dan 18 jaar met de diagnose alopecia areata en met meerdere plekken namen deel aan deze trial. De resultaten toonden aan dat 7 van de 15 vrijwilligers (46,7%) haargroei vertoonden in de bestraalde gebieden, ongeveer 1,6 maand eerder dan op niet-bestraalde plekken. Wat betreft bijwerkingen klaagde slechts één patiënt over een warmtegevoel op het bestraalde gebied (Yamazaki et al. 2003).
De meest onderzochte laser bij de behandeling van alopecia areata is de XeCl-excimer 308 nm, het best onderbouwd door een groot aantal onderzoeken, zelfs bij kinderen, waarbij als werkingsmechanisme een apoptotisch effect op T-cellen wordt voorgesteld (Gundogan et al. 2004; Raulin et al. 2005; Al-Mutairi 2007, 2009; Ohtsuki et al. 2010, 2013; Byun et al. 2015).
In 2006 evalueerde een onderzoek de werkzaamheid van een supergepulseerde Ga-As 904 nm-diodelaser bij de behandeling van alopecia areata. Hiertoe werden 16 vrijwilligers met 34 plekken met alopecia areata geselecteerd die refractair waren voor andere therapievormen. Bij elke patiënt bleef één plek onbehandeld als controllaesie. Er vonden vier sessies plaats, één per week, met een gepulseerde infrarode diodelaser (904 nm) en een pulsfrequentie van 40/s. Van elke patiënt werden voor en na de behandeling foto's gemaakt; 11 waren mannen (68,75%) en 5 vrouwen (31,25%). De leeftijd van de vrijwilligers varieerde van 4 tot 50 jaar, met een gemiddelde van 26,6 ± SD 13,8. De ziekteduur varieerde van 12 maanden tot 6 jaar, met een gemiddelde van 13,43 ± 18,34.
De resultaten toonden dat haarhergroei werd waargenomen op 32 alopecia-gebieden (94%), terwijl slechts twee gebieden geen respons vertoonden. Op de alopecia-plekken die als controle fungeerden, werd geen haarhergroei vastgesteld. Op 29 plekken (90,6%) was terminale haarvorming zichtbaar. Op drie plekken werden minder gepigmenteerde vellusharen waargenomen (Waiz et al. 2006).
Bij responders werd het effect eerder waargenomen: op 24 gebieden (75%) één week na de eerste sessie. Aan het eind van het onderzoek concludeerden de onderzoekers dat de gepulseerde infrarode diodelaser een efficiënte therapie is met een hoog succespercentage bij vrijwilligers met alopecia areata-plekken die refractair zijn voor verschillende behandelmodaliteiten.
In 2009 rapporteerde een groep onderzoekers van de afdeling Dermatologie van het Chung-Ang University College of Medicine, Seoul, Zuid-Korea, het geval van een 35-jarige man met verschillende grote alopecia areata-plekken op het frontale deel van de hoofdhuid, refractair voor verschillende methoden en geneesmiddelen, waaronder topische minoxidiloplossing 5%, topische steroïden en intralesionale corticosteroïdinjecties. Niet-ablatieve lasertoepassingen (fractionele erbiumglasvezel 1550 nm) vonden eenmaal per week plaats gedurende 24 weken. Bij elke toepassing werd een pulsenergie van 10–15 mJ gebruikt, met een dichtheid van 300 MTZ/cm2. Per sessie vonden twee toepassingen plaats (Yoo et al. 2009).
De behandeling werd goed verdragen, zonder dat er bijwerkingen werden gemeld. Aanvankelijk werd haargroei waargenomen 1 maand na aanvang van de behandeling. Na 3 maanden waren de laesies bedekt met terminale haren, grotendeels gepigmenteerd, voor gemiddeld 30–40%. Zes maanden na aanvang van de therapie groeide er nieuw haar over alle laesies. Tijdens een klinische follow-up van 6 maanden werd geen terugval gemeld.
Wat betreft het werkingsmechanisme van LLLT bij AA namen onderzoekers aan dat een of meer factoren, waaronder verbeterde microvasculaire circulatie, verminderde ontsteking en toename van celenergie in de vorm van ATP, gezamenlijk de klinische voordelen van LLLT bij AA zouden kunnen verklaren.
Concluderend biedt LLLT een veilige en effectieve optie als monotherapie of in combinatie met andere conventionele therapieën voor niet-littekenvormende alopecia, zoals mannelijke en vrouwelijke patroonhaaruitval, chemotherapie-geïnduceerde alopecia en alopecia areata, en de momenteel beschikbare gegevens tonen werkzaamheid aan. We moeten ons er rekenschap van geven dat, ondanks deze goede resultaten, voor het vaststellen van consistentere protocollen gerandomiseerde, dubbelblinde, door een schijnapparaat gecontroleerde onderzoeken met een voldoende aantal vrijwilligers en een langere follow-up nodig zijn.
Ervaring van de auteurs: casestudies
Onze casestudies (Fig. 2, 3 en 4) betreffen drie patiënten met androgenetische alopecia, behandeld met een erbiumglaslaser 1550 nm, energie van 8 mJ, dichtheid van 9%, waarbij 6 toepassingen werden uitgevoerd op de door alopecia getroffen gebieden. Eén maand tussen de sessies.
Kernboodschappen
- LLL-therapie biedt een veilige therapeutische optie als monotherapie of in combinatie met andere conventionele therapieën voor niet-littekenvormende alopecia, rekening houdend met de momenteel beschikbare gegevens die werkzaamheid aantonen.
- De interactie van laserlicht met weefsels kan tot verschillende uitkomsten leiden (stimulatie of remming), afhankelijk van meerdere factoren: golflengte, dosis, vermogen, tijd, aantal bestralingen, optische eigenschappen van weefsels en type bestraalde cel, naast de fysiologische kenmerken van de cellen ten tijde van bestraling.
- Het aantal apparaten op de markt is snel toegenomen, elk met verschillende kenmerken, waardoor het voor zowel arts als patiënt/consument moeilijk is om de weg te vinden.
- Verder onderzoek is nodig om de werkzaamheid van LLLT-apparaten te vergelijken, zodat kan worden ingespeeld op de behoeften en verwachtingen van patiënten.
Referenties
Al-Mutairi N. 308-nm excimer laser for the treatment of alopecia areata. Dermatol Surg. 2007;33(12):1483–7.
Al-Mutairi N. 308-nm excimer laser for the treatment of alopecia areata in children. Pediatr Dermatol. 2009;26(5):547–50.
Avram MR, Rogers NE. The use of low-level light for hair growth: part I. J Cosmet Laser Ther. 2010;12(2):116.
Avram MR, Leonard RT Jr, Epstein ES, Williams JL, Bauman AJ. The current role of laser/light sources in the treatment of male and female pattern hair loss. J Cosmet Laser Ther. 2007;9(1):27–8.
Blumeyer A, Tosti A, Messenger A, Reygagne P, del Marmol V, et al. Evidence-based (S3) guideline for the treatment of androgenetic alopecia in women and in men. JDDG. 2011;9(Suppl. 6):S1–S57.
Bouzari N, Firooz AR. Lasers may induce terminal hair growth. Dermatol Surg. 2006;32:460.
Byun JW, Moon JH, Bang CY, Shin J, Choi GS. Effectiveness of 308-nm excimer laser therapy in treating alopecia areata, determined by examining the treated sides of selected alopecic patches. Dermatology. 2015;231(1):70–6.
Chung PS, Kim YC, Chung MS, Jung SO, Ree CK. The effect of low-power laser on the murine hair growth. J Korean Soc Plastic Reconstruct Surg. 2004;31:1–8.
Chung H, Dai T, Sharma SK, Huang YY, Carroll JD, Hamblin MR. The nuts and bolts of low-level laser (light) therapy. Ann Biomed Eng. 2012;40(2):516–33.
Desai S, Mahmoud BH, Bhatia AC, Hamzavi IH. Paradoxical hypertrichosis after laser therapy: a review. Dermatol Surg. 2010;36(3):291–8.
Gundogan C, Greve B, Raulin C. Treatment of alopecia areata with the 308-nm xenon chloride excimer laser: case report of two successful treatments with the excimer laser. Lasers Surg Med. 2004;34(2):86–90.
Hawkins-Evans D, Abrahamse H. Efficacy of three laser wavelengths for in vitro wound healing. Photodermatol Photoimmunol Photomed. 2008a;24(4):199–210.
Hawkins-Evans D, Abrahamse H. Efficacy of three laser wavelengths for in vitro wound healing. Photodermatol Photoimmunol Photomed. 2008b;24(4):199–210.
Jimenez JJ, Wikramanayake TC, Bergfeld W, Hordinsky M, Hickman JG, Hamblin MR, Lawrence A, Schachner LA. Efficacy and safety of a low-level laser device in the treatment of male and female pattern hair loss: a multicenter, randomized, sham device-controlled double-blind study. Am J Clin Dermatol. 2014;15:115–27.
Kandyba E, Kobielak K. Wnt7b is an important intrinsic regulator of hair follicle stem cell homeostasis and hair follicle cycling. Stem Cells. 2013;32(4):886–901.
Kandyba E, Hazen VM, Kobielak A, Butler SJ, Kobielak K. Smad1&5 but not Smad8 establish stem cell quiescence which is critical to transform the premature hair follicle during morphogenesis towards the postnatal state. Stem Cells. 2013;32(2):534–47.
Karu TI. Photobiological fundamentals of low-power laser therapy. J Quantum Electron. 1987;23(10):1703–17.
Karu TI. Molecular mechanisms of therapeutic effect of low intensity laser irradiation. Laser Life Sci. 1988;2(1):53–74.
Karu T. Photobiology of low-power laser effects. Health Phys. 1989;56(5):691–704.
Karu TI, Kolyakov SF. Exact action spectra for cellular responses relevant to phototherapy. Photomed Laser Surg. 2005;23(4):355–61.
Kim WS, et al. Fractional photothermolysis laser treatment of MPHL. Dermatol Surg. 2011;37:41–51.
Kim H, Choi JW, Kim JY, Shin JW, Lee SJ, Huh CH. Dermatol Surg. 2013;39(8):1177–83.
Kim TH, Kim NJ, Youn JI. Evaluation of wavelength-dependent hair growth effects on low-level laser therapy: an experimental animal study. Lasers Med Sci. 2015;30(6):1703–9.
Kobielak K, Pasolli HA, Alonso L, Polak L, Fuchs E. Defining BMP functions in the hair follicle by conditional ablation of BMP receptor IA. J Cell Biol. 2003;163(3):609–23.
Kobielak K, et al. Loss of a quiescent niche but not follicle stem cells in the absence of bone morphogenetic protein signaling. PNAS. 2007;104(24):10063–8.
Kobielak K, et al. Competitive balance of intrabulge BMP/Wnt signaling reveals a robust gene network ruling stem cell homeostasis and cyclic activation. PNAS. 2013;110(4):1351–6.
Kreisler M, Christoffers AB, Willershausen B, d’Hoedt B. Low-level 809 nm GaAlAs laser irradiation increases the proliferation rate of human laryngeal carcinoma cells in vitro. Lasers Med Sci. 2003;18(2):100–3.
Leavitt M, Charles G, Heyman E, Michaels D. HairMax LaserComb laser phototherapy device in the treatment of male androgenetic alopecia: a randomized, double-blind, sham device-controlled, multicentre trial. Clin Drug Investig. 2009;29(5):283–92.
Lee GY, Lee SJ, Kim WS. The effect of a 1550 nm fractional erbium-glass laser in female pattern hair loss. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2011;25(12):1450–4.
Lin TY, Dierickx CC, Campos VB, Farinelli WA, Rosenthal J, Anderson RR. Reduction of regrowing hair shaft size and pigmentation after ruby and diode laser treatment. Arch Dermatol Res. 2000;292(2–3):60–7.
Lubart R, Wollman Y, Friedmann H, Rochkind S, Laulicht I. Effects of visible and near-infrared lasers on cell cultures. J Photochem Photobiol B Biol. 1992;12(3):305–10.
McElwee KJ, Shapiro JS. Promising therapies for treating and/or preventing androgenic alopecia. Skin Therapy Lett. 2012;17(6):1–4.
Mester E, Szende B, Gartner P. The effect of laser beams on the growth of hair in mice. Radiobiol Radiother. 1968;9(5):621–6.
Mognato M, Squizato F, Facchin F, Zaghetto L, Corti L. Cell growth modulation of human cells irradiated in vitro with low-level laser therapy. Photomed Laser Surg. 2004;22(6):523–6.
Moreno-Arias G, Castelo-Branco C, Ferrando J. Paradoxical effect after IPL photoepilation. Dermatol Surg. 2002;28(11):1013–6.
Ohtsuki A, Hasegawa T, Ikeda S. Treatment of alopecia areata with 308-nm excimer lamp. J Dermatol. 2010;37(12):1032–5.
Ohtsuki A, Hasegawa T, Komiyama E, Takagi A, Kawasaki J, Ikeda S. 308-nm excimer lamp for the treatment of alopecia areata: clinical trial on 16 cases. Indian J Dermatol. 2013;58(4):326.
Oliveira DAAP, Oliveira RF, Zangaro RA, Soares CP. Evaluation of low-level laser therapy of osteoblastic cells. Photomed Laser Surg. 2008;26(4):401–4.
Pöntinen PJ, Aaltokallio T, Kolari PJ. Comparative effects of exposure to different light sources (He-Ne laser, InGaAl diode laser, a specific type of noncoherent LED) on skin blood flow for the head. Acupunct Electrother Res. 1996;21(2):105–18.
Rangwala S, Rashid RM. Alopecia: a review of laser and light therapies. Dermatol Online J. 2012;18(2):3.
Raulin C, Gundogan C, Greve B, Gebert S. Excimer laser therapy of alopecia areata—side-by-side evaluation of a representative area. J Dtsch Dermatol Ges. 2005;3(7):524–6.
Shukla S, Sahu K, Verma Y, Rao KD, Dube A, Gupta PK. Effect of helium-neon laser irradiation on hair follicle growth cycle of Swiss albino mice. Skin Pharmacol Physiol. 2010;23:79–85.
Stein A, Benayahu D, Maltz L, Oron U. Low-level laser irradiation promotes proliferation and differentiation of human osteoblasts in vitro. Photomed Laser Surg. 2005;23(2):161–6.
Stillman L. Reply to: the use of low-level light for hair growth: part I. J Cosmet Laser Ther. 2010;12(2):116.
Tosti A, Bellavista S, Iorizzo M. Alopecia areata: a long-term follow-up study of 191 patients. J Am Acad Dermatol. 2006;55(3):438–41.
Touma DJ, Rohrer TE. Persistent hair loss 60 months after a single treatment with a 3-millisecond alexandrite (755 nm) laser. J Am Acad Dermatol. 2004;50(2):324–5.
Trelles MA, Mayayo E, Cisneros JL. Tratamiento de la alopecia areata con laser HeNe. Investigacion Y Clinica Laser. 1984;1:15–7.
Tsuboi R, Itami S, Inui S, et al. Guidelines for the management of androgenetic alopecia. J Dermatol. 2012;39:113–20.
van Zuuren EJ, Fedorowicz Z, Carter B. Evidence-based treatments for female pattern hair loss: a summary of a Cochrane systematic review. Br J Dermatol. 2012;167(5):995–1010.
Waiz M, Saleh AZ, Hayani R, Jubory SO. Use of the pulsed infrared diode laser (904 nm) in the treatment of alopecia areata. J Cosmet Laser Ther. 2006;8(1):27–30.
Wikramanayake TC, Rodriguez R, Choudhary S, Mauro LM, Nouri K, Schachner LA, Jimenez JJ, Leavitt M, Charles G, Heyman E, Michaels D. HairMax LaserComb laser phototherapy device in the treatment of male androgenetic alopecia: a randomized, double-blind, sham device-controlled, multicentre trial. Clin Drug Investig. 2009;29(5):283–92.
Wikramanayake TC, Villasante AC, Mauro LM, Nouri K, Schachner LA, Perez CI, Jimenez JJ. Low-level laser treatment accelerated hair regrowth in a rat model of chemotherapy-induced alopecia (CIA). Lasers Med Sci. 2013;28(3):701–6.
Yamazaki M, Miura Y, Tsuboi R, Ogawa H. Linear polarized infrared irradiation using Super Lizer is an effective treatment for multiple-type alopecia areata. Int J Dermatol. 2003;42(9):738–40.
Ye JN, et al. Pili bigeminy induced by low-fluence therapy with hair removal alexandrite and ruby lasers. Dermatol Surg. 1999;25(12):969.
Yoo KH, Kim MN, Kim BJ. Treatment of alopecia areata with fractional photothermolysis laser. 2009. Beschikbaar op www.lutronic.com. Geraadpleegd op 11 juli 2012.
Zarei M, Wikramanayake TC, Falto-Aizpurua L, Schachner LA, Jimenez JJ. Low level laser therapy and hair regrowth: an evidence-based review. Lasers Med Sci. 2016;31(2):363–71.