Erbium Laser for Scars and Striae Distensae


Erbiumlaser voor littekens en striae distensae

Paulo Notaroberto Dermatologische dienst, Hospital Naval Marcílio Dias, Rio de Janeiro, Brazilië

Samenvatting

Littekens zijn een veelvoorkomende complicatie van huidletsel zoals brandwonden, operaties en trauma (scheurwonden of schaafwonden), waardoor jaarlijks miljoenen mensen worden getroffen. Het uiterlijk van littekens kan voor patiënten fysiek en psychisch zeer belastend zijn, omdat het esthetisch onacceptabel is en de kwaliteit van leven negatief beïnvloedt. De behandeling van littekens kan veel verschillende soorten behandelingen vergen, afhankelijk van het aanwezige type litteken; huidverdamping en resterende thermische schade kunnen echter alleen worden bereikt met ablatieve lasers, wat de superioriteit van ablatieve laserbehandeling ten opzichte van chemische peelings en dermabrasie verklaart. Dit hoofdstuk bespreekt de ablatieve erbium(Er:YAG)-laser, die sterk door water wordt geabsorbeerd en die, samen met de mogelijkheid om deze te moduleren door variatie in pulsduur, een nauwkeurig, veilig en effectief hulpmiddel is bij de behandeling van littekens. De doelen van de ablatieve erbiumlaser bij de behandeling van atrofische littekens zijn het verminderen van de diepte van de littekenranden en het stimuleren van neocollagenese om depressies op te vullen.

Kernwoorden  LaserErbiumAblatiefAblatieResurfacingLittekenStriae distensaeStriemen

Introductie

Littekens zijn een veelvoorkomende complicatie van huidletsel zoals brandwonden, operaties en trauma (scheurwonden of schaafwonden), waardoor jaarlijks miljoenen mensen worden getroffen. Het uiterlijk van littekens kan voor patiënten fysiek en psychisch zeer belastend zijn (Harithy en Pon 2012), omdat het esthetisch onacceptabel is en de kwaliteit van leven negatief beïnvloedt. Littekens kunnen bij postoperatieve patiënten ook jeuk, gevoeligheid, pijn, slaapstoornissen, angst en depressie veroorzaken (Oliaei et al. 2012).

Acne is een veelvoorkomende aandoening die tot 80% van de mensen tussen 11 en 30 jaar treft (Oliaei et al. 2012; Fife 2011; Al-Saedi et al. 2014) en meer dan 90% van de adolescenten (Fabbrocini et al. 2010). Verschillende factoren zijn betrokken bij de pathogenese van acne, maar de ernstige ontstekingsreactie in het proces kan blijvende littekens tot gevolg hebben, een ongelukkige complicatie van acne vulgaris (Fife 2011). De incidentie van acnelittekens is niet goed onderzocht, maar deze kunnen in enige mate voorkomen bij 95% van de patiënten met acne vulgaris. Studies melden een incidentie van acnelittekens in de algemene bevolking van 1–11%. Het hebben van acnelittekens kan emotioneel en psychisch belastend zijn voor patiënten. Acnelittekens kunnen in verband worden gebracht met een laag zelfvertrouwen, sociale uitsluiting, terugtrekking uit de samenleving, depressie (Al-Saedi et al. 2014), angst, veranderde sociale interacties, een veranderd lichaamsbeeld, verminderde schoolprestaties en werkloosheid, en ze vormen een risicofactor voor zelfdoding (Fife 2011).

Er bestaat in de literatuur geen algemene consensus over wat de beste behandeling is (Harithy en Pon 2012). In de afgelopen 15 jaar is laserresurfacing op de voorgrond getreden bij de behandeling van acnelittekens. De eerste lasers die voor acnelittekens werden gebruikt, waren de ablatieve CO2- en Er:YAG-lasers, die straling uitzenden bij golflengten van respectievelijk 10.600 en 2.940 nm; vanwege hun hoge affiniteit voor water ablateren ze de epidermis en stimuleren ze de collageensynthese (Hession en Grabber 2015) (zie hoofdstuk “CO2-laser voor littekens”, in dit boek). Welk lasersysteem moet worden gebruikt, hangt af van het type en de ernst van de acnelittekens, de mate van herstel die een patiënt kan verdragen en de uiteindelijke doelen en verwachtingen van elke patiënt (Sobanko en Alster 2012). Geen enkele behandeling is 100% effectief in het “wissen” van littekens, en het beste resultaat is verbetering, geen perfectie. De behandeling van littekens kan veel verschillende soorten behandelingen vergen, afhankelijk van het aanwezige type litteken (Keyal et al. 2013); huidverdamping en resterende thermische schade kunnen echter alleen worden bereikt met ablatieve lasers en verklaren de superioriteit van ablatieve laserbehandeling ten opzichte van chemische peelings en dermabrasie (Alster en Zaulyanov-Scanolon 2007).

De clinicus die zich bezighoudt met littekenbehandeling moet de pathofysiologie van littekenvorming begrijpen. Het proces van wondgenezing wordt didactisch onderverdeeld in drie fasen: ontsteking, proliferatie en rijping (Harithy en Pon 2012; Fabbrocini et al. 2010). Bij onderzoek van biopten van acnelaesies van de rug van patiënten met ernstige littekens en van patiënten zonder littekens, vonden Holland et al. dat de ontstekingsfase sterker was en langer duurde bij patiënten met littekens dan bij patiënten zonder littekens (Fabbrocini et al. 2010).

Fotothermische ablatie met erbium 2.940 nm

De erbium(Er:YAG)-laser is een door een flitslamp geëxciteerd systeem dat licht uitzendt op een onzichtbare infrarode golflengte van 2.940 nm. De chromofoor voor ablatieve lasers is water. Het is niet overdreven om te stellen dat het laserdoel de huid als zodanig is, aangezien de huid voor ongeveer 80% uit water bestaat. Licht met een golflengte van 2.940 nm wordt 12 tot 18 keer beter geabsorbeerd door weefselwater dan de golflengte van 10.600 nm die door de CO2-laser wordt uitgezonden. De eerste generatie erbiumlasers werd in 1996 door de FDA (Food and Drug Administration) goedgekeurd voor cutane resurfacing (Riggs et al. 2007), en werkt door het uitzenden van een korte puls (SP) van 250–350 μs, die korter is dan de thermische relaxatietijd van de huid, die 1 ms bedraagt (Al-Saedi et al. 2014). De ablatiedrempel van de eerste-generatie Er:YAG-laser voor de menselijke huid is berekend op 1,6 J/cm2, vergeleken met 5 J/cm2 voor hoogenergetische, kortpulserende CO2-lasersystemen. Omdat de Er:YAG-laser zo sterk door water wordt geabsorbeerd, veroorzaakt de SP-erbiumlaser 10–40 μm weefselablatie en slechts 5 μm thermische schade aan het omliggende weefsel (Al-Saedi et al. 2014). De tweede generatie erbiumlasers heeft variabele en langere pulsen (500 μs–10 ms) en werd in 1999 door de FDA goedgekeurd. Van langer gepulste Er:YAG-lasers is aangetoond dat ze de onderliggende zone met thermische effecten vergroten tot ongeveer 120 μm (Lukac et al. 2010), wat leidt tot coagulatie en huidverstrakking, maar het risico op secundaire bijwerkingen zoals erytheem en dyschromie (hypo- en hyperchromie) vergroot (Alster en Zaulyanov-Scanolon 2007). Bijwerkingen en complicaties na Er:YAG-laserresurfacing zijn vergelijkbaar met die na CO2-laserresurfacing, maar ze zijn meestal minder ernstig wat betreft duur, incidentie en intensiteit (Keyal et al. 2013; Alexiades-Armenakas et al. 2008).

Resurfacing-lasers zijn hoogenergetische gepulste lasers die fotothermische ablatie veroorzaken. Deze treedt op bij snelle verhitting wanneer weefsel voldoende laserenergie absorbeert, wat leidt tot weefselverdamping. Het thermische effect vindt ook plaats in het gebied rond de geablateerde zone als gevolg van thermische diffusie (de zone van thermische schade). Gemoduleerde erbiumlasers met een langere pulsduur leiden tot grotere gebieden van thermische coagulatie dan de eerste-generatie SP Er:YAG 2.940 nm-laserapparaten (Carrol en Humphreys 2006). Pozner en Goldberg voerden een onderzoek uit naar het histologische effect van een variabel gepulste Er:YAG-laser en concludeerden dat het door de CO2-laser gewenste thermische effect kan worden waargenomen bij gebruik van langere Er:YAG-laserpulsen (pulsbreedte 50 ms) (Pozner en Goldberg 2000; Khatri 2001). De ablatieve erbiumlaser produceert matige onmiddellijke intraoperatieve contractie, maar de daaropvolgende wondgenezing leidt tot dermale krimp die identiek is aan die welke wordt gezien bij ablatieve CO2-laserapparaten (Sapijaszko en Zachary 2002).

De responspercentages op eerste-generatie kortpulserende Er:YAG-lasers varieerden van 25% tot 90% (Fabbrocini et al. 2010). Om deze tekortkomingen aan te pakken, werden langer gepulste Er:YAG-lasers ontwikkeld. In een prospectief onderzoek bij 35 patiënten met putvormige acnelittekens was het resultaat uitstekend (>75% verbetering) bij 36% van de patiënten en goed (50–75% verbetering) bij 57% (Hession en Grabber 2015). De combinatie van korte pulsen (voor ablatie) met langere pulsen (voor coagulatie) wordt dual-mode Er:YAG genoemd, en systemen die op deze manier werken, hebben een pulsduur van 500 μs tot 10 ms. Als groep is aangetoond dat deze lasers diepere weefselverdamping, betere controle over hemostase en collageenkrimp produceren, wat leidt tot klinische huidverstrakking. Dit vertaalt zich in een grotere klinische verbetering van lichte tot matige acnelittekens dan werd bereikt door hun kortpulserende voorgangers, en ze vormen daardoor een goed compromis tussen de CO2-laser en de eerste-generatie erbiumlaser (Keyal et al. 2013).

De doelen van de ablatieve laser bij de behandeling van atrofische littekens zijn het verminderen van de diepte van de littekenranden en het stimuleren van neocollagenese om depressies op te vullen. Gerichte verdamping kan worden gebruikt voor de behandeling van geïsoleerde littekens, maar behandeling van een volledige cosmetische eenheid (veldbehandeling) wordt sterk aanbevolen om het algehele collageenverstrakkende effect te vergroten, wat verbetering van uitrekbare littekens bevordert. Veldbehandeling verkleint ook de kans op een scherpe begrenzing tussen behandelde en onbehandelde plaatsen (Alster en Zaulyanov-Scanolon 2007). Een uitvloeiingsbehandeling met zachtere energie moet worden uitgevoerd aan de rand van het behandelde gebied, met als doel de overgang tussen behandelde en onbehandelde gebieden te verzachten.

Het concept van ablatieve fractionele fotothermolyse (AFP) werd in 2003 geïntroduceerd als een optie voor effectieve resurfacingtechnieken met een laag risico en korte hersteltijd. Gefractioneerde lasers werken door een “fractie” van de huid thermisch te veranderen, waarbij tot 95% van de huid onbehandeld blijft. Dit leidt tot snellere genezing, kortere hersteltijd en minder bijwerkingen in vergelijking met niet-fractionele ablatieve laserapparaten (Loesch et al. 2014; Zgavec en Stopajnik 2014). AFP induceert kleine driedimensionale zones van thermische schade, bekend als microscopische behandelzones (MTZ's) (Harithy en Pon 2012). Ondanks dat er geen groot oppervlak wordt geablateerd, genereert AFP MTZ's die echte “hittekolommen” zijn die collageencontractie (huidverstrakking) en ontsteking kunnen veroorzaken, wat neocollagenese stimuleert. Bij AFP is de penetratiediepte recht evenredig met de energie die in elke MTZ wordt afgegeven, en de intensiteit van de behandeling neemt evenredig toe met de dichtheid van de spots. Dichtheid kan worden weergegeven als het percentage laserdekking in een behandeld gebied of als het aantal MTZ's per vierkante centimeter (Harithy en Pon 2012).

Protocollen

Resurfacing

De behandeling moet zorgvuldig worden gepland, uitgevoerd en opgevolgd om de resultaten te maximaliseren en bijwerkingen te minimaliseren.

De huid moet ten minste 1 maand vóór de procedure worden voorbereid met topisch gebruik van glycolzuur of tretinoïne in combinatie met vitamine C. Over het topische gebruik van hydrochinon bij donkere huidfototypes tijdens de voorbehandelingsperiode om het risico op resterende hyperchromie te minimaliseren, bestaat geen consensus. Alle patiënten moeten worden geadviseerd over het gebruik van zonnebrandmiddelen met zeer hoge UVA- en UVB-bescherming en het vermijden van blootstelling aan de zon vóór (ten minste 1 maand) en na de behandeling (ten minste 2 maanden).

Een oraal profylactisch antiherpetisch behandelschema moet 2 dagen vóór de procedure beginnen en gedurende 5 dagen worden voortgezet; het is verplicht bij een eerdere voorgeschiedenis van herpes simplex of wanneer een agressieve behandeling zal worden uitgevoerd (vooral als de behandeling het periorale gebied betreft). Profylactische antibiotische therapie is vereist wanneer een niet-fractionele ablatieve behandeling zal worden uitgevoerd.

Topische anesthesie was vroeger meestal voldoende voor pijnbestrijding, maar orale pijnstilling (zoals trometamolketorolac), infiltratieanesthesie of zenuwblokkades kunnen noodzakelijk zijn. Het gebruik van corticosteroïden (topisch of oraal) kan erytheem en oedeem na de behandeling verminderen, maar het gebruik is tamelijk omstreden omdat veel artsen menen dat het het eindresultaat kan nadelig beïnvloeden, aangezien neocollagenese voornamelijk het gevolg is van ontsteking.

Zalven zoals petrolatum moeten worden gebruikt tijdens de periode van re-epithelialisatie, die, afhankelijk van de intensiteit van de behandeling, 2 of 3 dagen duurt.

Posttraumatische littekens

Kim et al. voerden een prospectief onderzoek uit bij 12 patiënten met Fitzpatrick-huidtypes III–V en 15 littekens als gevolg van gezichtstrauma die op de dag van het trauma door hechten waren gerepareerd. De behandeling met een gefractioneerde Er:YAG-laser (LOTUSII, Laseroptek, Sungnam, Korea) werd ten minste 4 weken na de primaire wondsluiting gestart, en elke patiënt onderging vier sessies met tussenpozen van 1 maand. Tijdens elke sessie werden twee behandelgangen uitgevoerd waarbij korte (0,35 ms) en lange (1 ms) pulsen werden gecombineerd, en alle patiënten kregen dezelfde puls- en energieparameters. Deze Koreaanse studie toonde aan dat behandeling met een ablatieve gefractioneerde Er:YAG-laser littekens verbeterde op basis van objectieve resultaten en patiënttevredenheid (Kim et al. 2012).

Een onderzoek van dr. Nocini et al., uitgevoerd aan de Universiteit van Verona (Italië), includeerde tien patiënten met littekens na chirurgie voor een eenzijdige en tweezijdige lipspleet. Alle proefpersonen ondergingen per sessie vier behandelgangen waarbij verschillende diepten van ablatie en coagulatie werden gecombineerd (eerste gang: 100 μm ablatie zonder coagulatie; tweede gang: 80 μm ablatie met 50 μm coagulatie; derde gang: 60 μm ablatie met 25 μm coagulatie; en vierde gang: 40 μm ablatie om de randen van het chirurgische gebied glad te maken). De auteurs rapporteerden klinische verbetering van de littekens die werden behandeld met de niet-fractionele Er:YAG-laser (Contour, Sciton, Palo Alto, Californië, VS) na de eerste behandeling, met aanhoudende verbetering na de tweede lasersessie (Nocini et al. 2003).

Acnelittekens

Acnelittekens kunnen ontstaan door schade aan de huid tijdens de genezing van actieve acne en kunnen worden ingedeeld in drie typen, afhankelijk van of er sprake is van een netto verlies of winst van collageen: atrofisch, hypertrofisch of keloïd. Atrofische acnelittekens zijn verreweg het meest voorkomende type, goed voor 80% tot 90% van alle acnelittekens, en worden onderverdeeld in ice-pick-, boxcar- en rollende littekens. Wat atrofische littekens betreft, vertegenwoordigt het ice-picktype 60–70% van alle littekens, het boxcartype 20–30% en rollende littekens 15–25%. Een ice-picklitteken is een smal (minder dan 2 mm), puntvormig en diep litteken dat niet zichtbaar verandert wanneer de huid wordt opgerekt; meestal is de opening wijder dan het diepere infundibulum, waardoor een “V”-vorm ontstaat. Een rollend litteken is het gevolg van verankering van de dermis aan het onderhuidse weefsel, en deze littekens zijn meestal wijder dan ice-picklittekens, met een breedte van 4–5 mm. Deze littekens geven de huid een rollend of golvend uiterlijk en verbeteren gewoonlijk klinisch wanneer ze worden opgerekt. Een boxcarlitteken is rond of ovaal met duidelijke verticale randen. Deze littekens zijn aan het oppervlak meestal wijder dan een ice-picklitteken en hebben geen taps toelopende V-vorm. In plaats daarvan kunnen ze worden voorgesteld als een “U”-vorm met een brede basis, en ze kunnen oppervlakkig of diep zijn (Fabbrocini et al. 2010). Vaak kunnen alle drie de typen atrofische littekens bij dezelfde patiënten worden waargenomen en kan het erg moeilijk zijn om ze van elkaar te onderscheiden. Naarmate de huid ouder wordt, verergert het uiterlijk van acnelittekens vaak door een relatieve verzwakking van de dermis, in plaats van dat ze vervagen (Fife 2011; Weinstein 1999).

De pathogenese van atrofische acnelittekens is niet volledig opgehelderd, maar houdt hoogstwaarschijnlijk verband met ontstekingsmediatoren en enzymatische afbraak van collageenvezels. Het is niet duidelijk waarom sommige acnepatiënten littekens ontwikkelen en andere niet, aangezien de ernst van acne niet altijd correleert met de incidentie of ernst van littekenvorming. Wanneer littekens eenmaal zijn ontstaan, zijn ze gewoonlijk blijvend (Fife 2011). Histologisch zijn post-acnelittekens meestal beperkt tot de epidermis en de bovenste papillaire dermis en daardoor geschikt voor behandeling met verschillende technieken, waaronder ablatieve en niet-ablatieve lasers voor huidresurfacing (Keyal et al. 2013).

Na het lichamelijk onderzoek is inzicht in de zorgen en verwachtingen van de patiënt met betrekking tot zijn of haar acnelittekens de volgende stap in de behandeling ervan en bepalend voor het succes (Fife 2011).

Een onderzoek van Woo et al. aan de Korea University omvatte 158 vrijwilligers met Fitzpatrick-huidfototypes III–V en atrofische acnelittekens. Zij werden verdeeld in drie groepen en behandeld met een niet-fractionele ablatieve erbium(2.940 nm)-laser met korte puls (350 μs – groep 1), lange puls (7 ms – groep 2) en dual-mode (350 μs gevolgd door 8 ms – groep 3). De patiënten die met de kortpulserende Er:YAG werden behandeld, vertoonden een betere verbetering van ice-picklittekens in vergelijking met de langpulserende behandeling. Daarentegen leidden langere pulsen tot een grotere verbetering van diepe en oppervlakkige boxcarlittekens en van rollende littekentypen in vergelijking met de resultaten met de korte puls. De groep die de dual-modebehandeling onderging, vertoonde de beste algehele verbetering en de beste verbetering voor elk type litteken (Woo et al. 2004). Jeong en Kye van de University of Korea behandelden 35 patiënten met atrofische littekens met een langpulserende (10 ms) niet-fractionele Er:YAG(2.940 nm)-laser en observeerden een uitstekend resultaat bij 36%, een goed resultaat bij 57% en een redelijk resultaat bij 7% (Jeong en Kye 2001).

Deng et al. voerden een prospectief onderzoek uit aan de Shanghai Jiao Tong University, Shanghai (China), bij 26 patiënten met matige tot ernstige atrofische acnelittekens. Vijf behandelsessies met een fractioneel erbiumlaserapparaat (Pixel 2.940, Harmony, Alma Lasers, Ltd., Caesarea, Israël), met fluences van 800 tot 1.400 mJ/cm2 bij 49 MTZ/cm2 en een lange pulsduur (2 ms), werden op het behandelde gebied toegepast in 8–10 behandelgangen, met minimaal ongemak en verwaarloosbare bijwerkingen. De auteurs zagen bij 100% van alle proefpersonen een verbetering van ten minste 50% (Deng et al. 2009). Hu et al. uit Taiwan (China) voerden een onderzoek uit met 34 vrijwilligers die één sessie ondergingen met een fractionele ablatieve Er:YAG-laser (Profractional-XC, Sciton Inc., Palo Alto, Californië, VS) die 150 μm thermische schade veroorzaakte. Dit onderzoek toonde een patiënttevredenheid van 72,7%, met minimale bijwerkingen (Hu et al. 2011).

De fractionele ablatieve erbiumbehandeling combineert de zachtheid van de fractionele techniek met een intensievere coagulatiemodus, wat opmerkelijke huidremodellering en dermale verstrakking bevordert. Nirmal et al. uit India voerden een klinisch onderzoek uit bij 25 patiënten en merkten dat rollende en oppervlakkige boxcarlittekens significant sterker verbeterden dan ice-pick- en diepe boxcarlittekens na fractionele ablatieve Er:YAG-behandelingen met een pulsduur van 2 ms (Nirmal et al. 2013).

Figuren 1a, b en 2a, b illustreren mijn klinische ervaring met de erbiumlaser voor de behandeling van acnelittekens. Deze figuren tonen verbetering van ernstige acnelittekens na 3 behandelsessies met een maand ertussen. Een fractioneel erbiumlaserapparaat (Pixel 2.940, Harmony, Alma Lasers, Ltd., Caesarea, Israël) werd gebruikt met fluences van 1.400 mJ/cm2 bij 49 MTZ/cm2, een lange pulsduur (2 ms) en vier overlappende “shots” (stapeling).

Acnelittekens, vooraanzicht: (a) ernstige atrofische acnelittekens vóór de behandeling; (b) dezelfde patiënt 3 maanden na de derde erbiumlasersessie, met verbetering
Fig. 1 Acnelittekens (vooraanzicht). (a) Vóór de behandeling. (b) Na de behandeling, 3 maanden na de derde sessie, met een maand tussen elke sessie
Acnelittekens, zijaanzicht: (a) ernstige atrofische acnelittekens vóór de behandeling; (b) dezelfde patiënt 3 maanden na de derde erbiumlasersessie, met verbetering
Fig. 2 Acnelittekens (zijaanzicht). (a) Vóór de behandeling. (b) Na de behandeling, 3 maanden na de derde sessie, met een maand tussen elke sessie

Vaak zal een combinatie van technieken (bijv. subcisie of filler-injecties gecombineerd met fractionele resurfacing) een beter resultaat opleveren dan één procedure alleen (Fife 2011). Yin et al. voerden een prospectief onderzoek uit bij 40 proefpersonen met ernstige acne. Patiënten werden behandeld met 15% 5-aminolevulinezuur (ALA) fotodynamische therapie en ondergingen vervolgens vijf keer ablatieve gefractioneerde Er:YAG (2.940 nm) met tussenpozen van 4 weken. Na 6 maanden vertoonden de laesies een algehele verbetering bij alle proefpersonen (goede tot uitstekende verbetering van inflammatoire acnelaesies), met 80% algehele verbetering van acnelittekens.

Na 12 maanden hadden de meeste proefpersonen verbeterde hypertrofische en atrofische littekens (85% goede tot uitstekende verbetering), en had niemand recidiverende inflammatoire acnelaesies. Zelfbeoordeling door de patiënten liet eveneens gemiddeld goede tot uitstekende verbeteringen zien van acnelaesies en littekens, met significante verbetering van het zelfvertrouwen 6 maanden na de behandeling. De auteurs suggereerden dat de combinatie van ALA-PDT en fractionele resurfacing met Er:YAG een veelbelovende optie is voor de behandeling van ernstige acne en het voorkomen van littekenvorming (Yin et al. 2014).

Hypertrofische littekens en keloïden

Hypertrofische littekens en keloïden behoren niet tot de voornaamste indicaties voor ablatieve lasers. De Er:YAG-laser lijkt geschikter voor de behandeling van hypertrofische littekens en keloïden, omdat deze door de kortere golflengte (2.940 nm) 12–18 keer selectiever is voor water dan de CO2-laser, waardoor hij minder resterend thermisch letsel en minder ontsteking veroorzaakt (Oliaei et al. 2012; Al-Saedi et al. 2014). Er:YAG bij 5 J/cm2 verdampt weefsel tot een diepte van 20–25 μm, met een extra zone van 5–10 μm thermische necrose. Er:YAG-lasers hebben matige verbetering van hypertrofische littekens en keloïden laten zien. Deze ablatieve lasers richten zich op water in het weefsel, wat resulteert in weefselverdamping (Harithy en Pon 2012).

Brandwondlittekens

Behandeling met ablatieve CO2- en Er:YAG-lasers over het volledige veld is gebruikt voor de behandeling van brandwondlittekens, maar is in verband gebracht met langere hersteltijden en tegenstrijdige resultaten. Brandwondlittekens, vooral recente, moeten voorzichtig worden behandeld. Ablatieve fractionele lasers kunnen inwerken op een goed gecontroleerd percentage van de huid, terwijl ze de vorming van nieuw collageen stimuleren, het brandwondlittekenweefsel hermodelleren en vervolgens de textuur, elasticiteit en kleur van het litteken normaliseren. Enkele casusrapporten hebben aangetoond dat ablatieve fractionele resurfacing veilig en effectief is bij de behandeling van brandwondlittekens; er is echter verder onderzoek nodig om de parameters vast te stellen (Harithy en Pon 2012).

Striemen (striae distensae)

Striemen (ook wel striae distensae genoemd) worden histologisch gekarakteriseerd als littekens; hoewel de continuïteit van de epidermis niet wordt verbroken, vertonen ze microscopisch bewijs van verdunning en afvlakking van de epidermis, een normaal of verlaagd aantal melanocyten, en verdunning en terugtrekking van dermaal collageen en elastine (Godberg et al. 2005; Maia et al. 2010). In de vroege fase zijn ontstekingsveranderingen opvallend, maar later is de epidermis dun en afgevlakt. Recente striemen vertonen een diep en oppervlakkig perivasculair lymfocytair infiltraat. Collageenbanden in het bovenste derde deel van de reticulaire dermis zijn opgerekt en parallel aan het huidoppervlak georiënteerd. In de latere stadia is er sprake van verdunning van de epidermis door afvlakking van de epidermale richels en verlies van collageen en elastine (Elsaie et al. 2009). Klinisch zien striemen er in de vroege fase uit als erythemateuze (striae rubra), lineaire dermale littekens, of in de late fase als hypogepigmenteerde (striae alba) lineaire dermale littekens met epidermale atrofie.

Er is weinig onderzoek van goede kwaliteit gericht op de pathofysiologie van striemen (Cordeiro en Moraes 2009). Hoewel de etiologie van striemen niet goed wordt begrepen, wordt aangenomen dat de combinatie van mechanische rekking van de huid, genetica, endocriene aandoeningen en mogelijk de afgifte van relaxine tijdens de zwangerschap, alleen of in combinatie, een rol speelt bij de pathofysiologie van striae distensae (Maia et al. 2010).

De behandeling van striemen is gebaseerd op het stimuleren van neocollagenese en het herstellen van de epidermale architectuur. Het gebruik van ablatieve technologieën zoals de erbiumlaser veroorzaakt klinische verbetering op lichaamsgebieden, maar bijna alle patiënten ontwikkelen aanzienlijke post-inflammatoire hyperpigmentatie, vooral bij donkere huidtinten. De reeks van figuren 3, 4, 5 en 6 illustreert het behandelverloop van striemen op het dijgebied van een patiënt met Fitzpatrick-huidfototype II. Een niet-fractioneel erbiumlaserapparaat (Fidelis, Fotona Lasers Ltd., Ljubljana, Slovenië) werd gebruikt met de LP (lange puls) pulsduur van 600 μs.

Striemen (striae distensae) op de dij vóór de behandeling, met lineaire hypogepigmenteerde banden
Fig. 3 Striemen (striae distensae) op het dijgebied, vóór de behandeling

Langere pulsduuren veroorzaken weinig ablatie en intense coagulatie en ontsteking (Fig. 4).

Striemen op de dij direct na de eerste ablatieve erbiumlasersessie met lange pulsduur, met intense coagulatie
Fig. 4 Striemen (striae distensae) op het dijgebied, direct na de eerste ablatieve erbiumsessie met lange pulsduur

De resterende post-inflammatoire hyperchromie is kenmerkend voor ablatie op lichaamsgebieden (Fig. 5), ondanks het aanzienlijke eindresultaat (Fig. 6). Dit is de reden dat sublatieve en niet-ablatieve lasers de eerste keuze zijn onder de lasers voor de behandeling van striemen.

Duidelijke post-inflammatoire hyperpigmentatie op de dij na de eerste erbiumlasersessie
Fig. 5 Duidelijke post-inflammatoire hyperchromie na de eerste sessie
Dijstriemen 3 maanden na één erbiumlasersessie, met aanzienlijke klinische verbetering
Fig. 6 Aanzienlijke klinische verbetering 3 maanden na één sessie

Nazorg na de procedure

De ablatieve laserprocedure eindigt niet wanneer de ingreep is voltooid. Nazorg is een belangrijk onderdeel om het verwachte esthetische resultaat te waarborgen, het genezingsproces te versnellen met een vlot herstel en complicaties te voorkomen. Open wondverzorging wordt uitgevoerd door veelvuldig zalf aan te brengen op het oppervlak van het behandelde gebied, terwijl de occlusieve methode het gebruik van occlusieve verbanden vereist. Open en gesloten wondverzorging helpt pijn te beheersen en versnelt het genezingsproces. In tegenstelling tot open verbanden verhogen occlusieve verbanden het infectierisico (Costa et al. 2011) en staan ze geen zicht op de wond toe.

Pijn kan meestal worden beheerst met koude kompressen of koudwatersprays (Costa et al. 2011). Effectieve pijnbestrijding kan worden bereikt met orale analgetica (paracetamol, codeïne), al dan niet gecombineerd met een anxiolyticum (lorazepam) (Costa et al. 2011). Oedeem kan worden behandeld met ijszakken of koude kompressen, maar het gebruik van een oraal corticosteroïd (40–60 mg prednison dagelijks gedurende een variabele periode van 3–5 dagen) of een intramusculair corticosteroïd kan in individuele gevallen nuttig zijn (Oliaei et al. 2012; Costa et al. 2011). Zalven en antihistaminica kunnen worden gebruikt om hevige jeuk te verlichten.

Complicaties en bijwerkingen

Ablatieve lasers veroorzaken thermische vernietiging van de huid met een aangrenzende coagulatiezone. Daarom worden sommige verschijnselen in de periode na de procedure verwacht en zijn ze gewenst. De hersteltijd is afhankelijk van de hoeveelheid energie die op de huid wordt gericht, de pulsduur en het toedieningssysteem (volledige ablatie of fractioneel). Het genezingsproces na een fractionele behandeling is aanzienlijk sneller dan na volledig ablatieve (niet-fractionele) behandeling (Zgavec en Stopajnik 2014).

Erytheem en minimale korstvorming, die binnen 7 dagen verdwenen, zijn de verwachte bijwerkingen na een fractionele behandeling (Zgavec en Stopajnik 2014). De gemiddelde duur van erytheem is gewoonlijk 2 dagen en de gemiddelde korstvorming ongeveer 5 dagen (Nirmal et al. 2013). Daarentegen wordt uitgebreide korstvorming na behandeling met het niet-gefractioneerde handstuk zelfs bij een follow-up na 14 dagen waargenomen (Zgavec en Stopajnik 2014). Pijn, zoals beoordeeld door patiënten, is milder bij gebruik van gefractioneerde handstukken in vergelijking met volledig ablatieve behandeling (Zgavec en Stopajnik 2014) en verdwijnt op de tweede dag na de behandeling (Zgavec en Stopajnik 2014; Costa et al. 2011). Pijn treedt zelden op na de tweede dag van de postoperatieve periode en moet worden onderzocht als dit wel het geval is (uitdroging en infectie zijn veelvoorkomende oorzaken) (Costa et al. 2011).

Oedeem varieert gewoonlijk van licht tot matig, piekt op de tweede en derde dag en kan tot 1 week aanhouden (Costa et al. 2011). Oedeem is meestal sterker in het peri-orbitaal gebied en bij de oogleden. Langere pulsduuren met minder ablatie en meer coagulatie (diepere verhitting) leiden meestal tot meer uitgesproken oedeem. Jeuk treft meer dan 90% van de patiënten die ablatieve behandelingen ondergaan in de eerste 2 weken na de procedure en is het gevolg van het genezingsproces (Costa et al. 2011). Wanneer jeuk hevig en aanhoudend is, moet een secundaire infectie worden onderzocht. Schilfering en postfractionele, niet-ablatieve laserxerose komen respectievelijk in 60% en 87% van de gevallen voor (Costa et al. 2011). Purpura kan optreden en verdwijnt spontaan (Costa et al. 2011).

Virale, bacteriële en schimmelinfecties zijn zeldzame verschijnselen die optreden tijdens de eerste week na de procedure en die op de juiste wijze moeten worden vastgesteld en behandeld om verdere complicaties te voorkomen (AlNomair et al. 2012), zoals aanhoudend erytheem of littekenvorming. Aan een infectie moet worden gedacht bij hevige of aanhoudende pijn, erytheem en oedeem. Het meest voorkomende type infectie na fractionele laserresurfacing wordt veroorzaakt door HSV en is gemeld in 0,3–2% van de gevallen (Costa et al. 2011; AlNomair et al. 2012). Patiënten vertonen mogelijk niet de klassieke herpetiforme vesicopustels, maar in plaats daarvan alleen oppervlakkige erosies die in de eerste week na de behandeling ontstaan (AlNomair et al. 2012). Aangezien de meeste patiënten subklinische HSV-niveaus hebben, wordt profylactisch gebruik van orale antivirale middelen zoals aciclovir, famciclovir of valaciclovir altijd preventief aanbevolen bij periorale of volledige gezichtsresurfacing. Profylaxe met antivirale middelen in normale doses voor HSV-infectie moet 1 of 2 dagen vóór de laserprocedure beginnen en worden voortgezet totdat de huid volledig is genezen. Ondanks profylaxe treedt soms toch een herpesinfectie op. In dat geval moeten doses orale antivirale middelen worden gebruikt die gelijk zijn aan die voor de behandeling van herpes zoster (Zhang en Obagi 2009). Het percentage bacteriële infecties bij traditionele resurfacing is gewoonlijk laag (0,5–4,5% van de gevallen) en is nog zeldzamer bij gebruik van fractionele, niet-ablatieve lasers, namelijk slechts 0,1% (Costa et al. 2011; AlNomair et al. 2012). Studies wijzen erop dat de meeste bacteriële infecties in verband met laserablatie ontstaan door het gebruik van occlusieve verbanden in de periode na de procedure (Costa et al. 2011). Wanneer een infectie wordt vermoed, moeten secreties worden gekweekt, moet een antibiogram worden uitgevoerd en wordt een breedspectrum systemisch antibioticum (penicilline, een eerstegeneratiecefalosporine of ciprofloxacine) toegediend in afwachting van de resultaten van de bacteriekweek en het antibiogram (Costa et al. 2011).

Candida albicans is de meest voorkomende verwekker van schimmelinfecties na huidablatie, en de infectie begint tussen de eerste en tweede week van de postprocedurele periode. Patiënten met jeuk, pijn en witachtige erosies op een sterk erythemateuze ondergrond, evenals satellietlaesies buiten het behandelde gebied, moeten worden verdacht van een schimmelinfectie. Bij verdenking moeten een direct mycologisch onderzoek en een schimmelkweek worden uitgevoerd (Costa et al. 2011).

Acneïforme erupties zijn beschreven als een veelvoorkomende complicatie van fractionele huidresurfacing en kunnen het gevolg zijn van afwijkende folliculaire epithelialisatie tijdens de genezing of secundair aan het gebruik van zalven tijdens de herstelperiode (Costa et al. 2011; AlNomair et al. 2012). De ontwikkeling van milia-cysten is gemeld in tot wel 19% van de gevallen (AlNomair et al. 2012) en verschijnt 3 tot 8 weken na de laserbehandeling als gevolg van het gebruik van occlusieve verbanden, oliën of crèmes tijdens het genezingsproces (Costa et al. 2011).

Post-inflammatoire hyperpigmentatie (PIH) na huidresurfacing kan van voorbijgaande aard of langdurig zijn en is een van de meest voorkomende complicaties na ablatieve resurfacing (Costa et al. 2011). Hyperpigmentatie komt veel minder vaak voor bij fractionele laserresurfacing dan bij volledig ablatieve resurfacing, maar wordt waargenomen bij 1–32% van de patiënten, afhankelijk van het gebruikte systeem, de toegepaste parameters en de behandelde huidfototypes (AlNomair et al. 2012). Patiënten met donkere huidfototypes (Fitzpatrick III–VI) of melasma hebben een grotere kans om post-inflammatoire hyperpigmentatie te ontwikkelen (Costa et al. 2011; AlNomair et al. 2012). Sommige studies melden tot 68% hyperpigmentatie na huidablatie (Costa et al. 2011). Patiënten die vatbaar zijn voor PIH moeten in de drie maanden vóór de procedure worden voorbereid met een combinatie van hydrochinon en glycolzuur of tretinoïne, of met alleen hydrochinoncrème, naast het gebruik van zonnebrandmiddelen (Costa et al. 2011). PIH moet zo snel mogelijk worden behandeld, waarbij agressieve benaderingen moeten worden vermeden voordat de re-epithelialisatie voltooid is, omdat ze de aandoening kunnen verergeren (Costa et al. 2011). Het regelmatige gebruik van breedspectrumzonnebrandmiddel en het vermijden van blootstelling aan de zon gedurende ten minste 6 tot 8 weken vóór en na de procedure zijn belangrijk voor het voorkomen van PIH (Costa et al. 2011). Naast zonnebrandmiddel zijn middelen tegen pigmentvlekken zoals hydrochinon, tretinoïne en kojijnzuur, azelaïnezuur en glycolzuur eveneens eerstelijnsbehandelingen. Oppervlakkige chemische peelings en microdermabrasie kunnen worden gebruikt om het oplichten te versnellen (Costa et al. 2011).

Littekenvorming is een andere bekende en zeldzame complicatie van fractionele ablatieve resurfacing (AlNomair et al. 2012), met ernstige en ingrijpende gevolgen voor het uiteindelijke esthetische resultaat (Costa et al. 2011). Het is een vaker voorkomende complicatie bij de CO2-laser dan bij erbiumlaserresurfacing. Er zijn verschillende mogelijke verklaringen voor hypertrofische littekenvorming, waaronder het gebruik van te hoge energiedichtheden, postoperatieve huidinfectie en onvoldoende technische vaardigheid. De hals is een bekend gebied dat bijzonder vatbaar is voor de ontwikkeling van littekens en synechiae vanwege het geringe aantal pilosebaceuze eenheden en de slechte vascularisatie in dit gebied, die essentieel zijn voor wondgenezing. Bovendien maakt de dunne huid van de hals deze vatbaarder voor thermisch letsel. Andere littekengevoelige anatomische locaties waarvoor conservatievere behandelprotocollen nodig zijn, zijn het peri-orbitaal en onderkaakgebied, de borst en andere gebieden boven botuitsteeksels (Fife 2011).

Conclusie

De ablatieve erbiumlaser wordt sterk door water geabsorbeerd, en dit, samen met de mogelijkheid om hem te moduleren door variatie in pulsduur, maakt hem een nauwkeurig, veilig en effectief hulpmiddel bij de behandeling van littekens.

Kernboodschappen

  1. De erbium(Er:YAG)-laser is een door een flitslamp geëxciteerd systeem dat licht uitzendt op een onzichtbare infrarode golflengte van 2.940 nm, en wordt sterk door water geabsorbeerd.
  2. Erbium (Er:YAG) kan worden gemoduleerd door variatie in pulsduur, waardoor het een nauwkeurig, veilig en effectief hulpmiddel is bij de behandeling van littekens.
  3. De doelen van de ablatieve erbiumlaser bij de behandeling van atrofische littekens zijn het verminderen van de diepte van de littekenranden en het stimuleren van neocollagenese om depressies op te vullen.
  4. Geen enkele behandeling is 100% effectief in het “wissen” van littekens, en het beste resultaat is verbetering, geen perfectie.
  5. De behandeling van littekens kan veel verschillende soorten behandelingen vergen, afhankelijk van het aanwezige type litteken; huidverdamping en resterende thermische schade kunnen echter alleen worden bereikt met ablatieve lasers en verklaren de superioriteit van ablatieve laserbehandeling ten opzichte van chemische peelings en dermabrasie.

Referenties

Alexiades-Armenakas M, Dover JS, Arndt KA. The spectrum of laser skin resurfacing: nonablative, fractional, and ablative laser resurfacing. J Am Acad Dermatol. 2008;58:719–37.

AlNomair N, Nazarian R, Marmur E. Complications in lasers, lights, and radiofrequency devices. Facial Plast Surg. 2012;28:340–6.

Al-Saedi S, Al-Hilo MM, Al-Shami SH. Treatment of acne scars using fractional Erbium:YAG laser. Am J Dermatol Venerol. 2014;3(2):43–9.

Alster T, Zaulyanov-Scanolon L. Laser scar revision: a review. Dermatol Surg. 2007;33:131–40.

Carrol L, Humphreys TR. Laser – tissue interactions. Clin Dermatol. 2006;24:2–7.

Cordeiro RCT, Moraes AM. Striae distensae: physiopathology. Surg Cosmet Dermatol. 2009;1(3):137–40.

Costa FB, El Ammar ABPC, Ampos VB, Kalil CLPV. Complications in laser dermatologic surgery. Part II: fractional and non-fractional ablative laser and fractional non-ablative laser. Surg Cosmet Dermatol. 2011;3(2):135–46.

Deng H, Yuan D, Yan C, Lin X, Ding X. A 2940 nm fractional photothermolysis laser in the treatment of acne scarring: a pilot study in China. J Drug Dermatol. 2009;8(11):978–80.

Elsaie ML, Baumann LS, Elsaaiee LT. Striae distensae (stretch marks) and different modalities of therapy: an update. Dermatol Surg. 2009;35:563–73.

Fabbrocini G, et al. Acne scars: pathogenesis, classification and treatment. Dermatol Res Pract. 2010;2010:893080.

Fife D. Practical evaluation and management of atrophic acne scars: tips for the general dermatologist. J Clin Aesthet Dermatol. 2011;4(8):50–7.

Godberg DJ, Marmur ES, Schmults C, Hussain M, Phelps R. Histologic and ultrastructural analysis of ultraviolet B laser and light source treatment of leukoderma in striae distensae. Dermatol Surg. 2005;31:385–7.

Harithy R, Pon K. Scar treatment with lasers: a review and update. Curr Dermatol Rep. 2012;1:69–75.

Hession MT, Grabber EM. Atrophic acne scarring: a review of treatment options. J Clin Aesthet Dermatol. 2015;8(1):50–8.

Hu S, et al. Ablative fractional erbium-doped yttrium aluminum garnet laser with coagulation mode for the treatment of atrophic acne scars in Asian skin. Dermatol Surg. 2011;37:939–44.

Jeong JT, Kye YC. Resurfacing of pitted facial acne scars with a long-pulsed Er:YAG laser. Dermatol Surg. 2001;27:107–10.

Keyal U, Huang X, Bhatta AK. Laser treatment for post-acne scars – a review. Nepal J Med Sci. 2013;2(2):165–70.

Khatri KA. The effects of variable pulse width of erbium laser on facial skin. Dermatol Surg. 2001;27(4):332–4.

Kim SG, et al. The efficacy and safety of ablative fractional resurfacing using a 2,940-nm Er:YAG laser for traumatic scars in the early posttraumatic period. Arch Plast Surg. 2012;39:232–7.

Loesch MM, Somani AK, Travers JB, Spandau DF. Skin resurfacing procedures: new and emerging options. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2014;7:231–41.

Lukac M, Perhavec T, Nemes K, Ahcan U. Ablation and thermal depths in VSP Er:YAG laser skin resurfacing. J Laser Health Acad. 2010;1:56–71.

Maia M, Marçon CR, Rodrigues AB, Aoki T, Amaro AR. Stretch marks in pregnancy: a comparative study of risk factors among primiparae in private and public health system maternity hospitals. Surg Cosmet Dermatol. 2010;2(3):165–72.

Nirmal B, et al. Efficacy and safety of erbium-doped yttrium aluminium garnet fractional resurfacing laser for treatment of facial acne scars. Indian J Dermatol Venereol Leprol. 2013;79:193–8.

Nocini PF, D’Agostino A, Trevisiol L, Bertossi D. Treatment of scars with Er:YAG laser in patients with cleft lip: a preliminary report. Cleft Palate Craniofac J. 2003;40(5):518–22.

Oliaei S, Nelson JS, Fitzpatrick R. Laser treatment of scars. Facial Plast Surg. 2012;28:518–24.

Pozner JM, Goldberg DJ. Histologic effect of a variable pulsed Er:YAG laser. Dermatol Surg. 2000;26(8):733–6.

Riggs K, Keller M, Humphreys TR. Ablative laser resurfacing: high-energy pulsed carbon dioxide and erbium:yttrium-aluminum-garnet. Clin Dermatol. 2007;25:462–73.

Sapijaszko MJA, Zachary CB. Er:YAG laser skin resurfacing. Dermatol Clin. 2002;20(1):87–96.

Sobanko JF, Alster TS. Management of acne scarring, part I. Am J Clin Dermatol. 2012;13(5):319–30.

Weinstein C. Modulated dual mode erbium/CO2 lasers for the treatment of acne scars. J Cutan Laser Ther. 1999;1:203–8.

Woo SH, Park JH, Key YC. Resurfacing of different types of facial acne scar with short-pulsed, variable-pulsed, and dual-mode Er:YAG laser. Dermatol Surg. 2004;30:488–93.

Yin R, Lin L, Xiao Y, Hao F, Hamblim MR. Combination ALA-PDT and ablative fractional Er:YAG laser (2,940 nm) for the treatment of severe acne. Lasers Surg Med. 2014;46:165–72.

Zgavec B, Stopajnik N. Clinical and histological evaluation of Er:YAG ablative fractional skin resurfacing. J Laser Health Acad. 2014;1:1–6.

Zhang AY, Obagi S. Diagnosis and management of skin resurfacing-related complications. Oral Maxillofac Surg Clin North Am. 2009;21(1):1–12.

This site uses cookies

We use cookies to collect information about how you use this site. We use this information to make the website work as well as possible and improve our services.